Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
William Kapell

William Kapell

William Kapell

*20 IX 1922 Nowy Jork, †29 X 1953 katastrofa lotnicza nad San Francisco

William Kapell - urodził się w rodzinie polsko-rosyjskich Żydów, jego rodzice prowadzili księgarnię przy jednej z głównych ulic Nowego Jorku. Studiował grę fortepianową u Dorothei LaFollette, 1938-41 u Olgi Samaroff w Konserwatorium w Filadelfii i Juilliard School of Music. W 1940 wygrał konkurs dla młodych muzyków organizowany przez Orkiestrę Filadelfijską i zadebiutował pod batutą Eugene'a Ormandy'ego. Sławę przyniosła mu nagroda im. Waltera Naumburga w 1941 - tego samego roku wystąpił w Carnegie Hall, a wkrótce został uznany za najlepszego amerykańskiego pianistę młodego pokolenia, podpisał kontrakt płytowy z RCA. Występował z najlepszymi dyrygentami (prócz Ormandy'ego z L. Stokowskim, F. Reinerem, S. Kusewickim i G. Cantellim) oraz jako kameralista z Rudolfem Serkinem, Williamem Primrosem i Jaschą Heifetzem; studiował dodatkowo u Artura Schnabla. Występował w wielu salach koncertowych w USA, odbył trzy trasy koncertowe po Ameryce Południowej (1946, 1948, 1951), Australii (1945, 1953) i Europie (1947). Zginął w katastrofie lotniczej w wieku 31 lat. Spuścizna Kapella (korespondencja, partytury) znajduje się dziś w International Piano Archives na Uniwersytecie Maryland.

Kapell zdobył wczesną sławę swymi interpretacjami Koncertu Chaczaturiana i Koncertu C-dur Prokofiewa, szokując niesłychaną techniką palcową i siłą uderzenia; widziano w nim drugiego Horowitza. Wizerunek superwirtuoza doskwierał jednak Kapellowi, gdy zaczął proponować pogłębione interpretacje i szerszy repertuar. Zaznacza się to np. w rejestracjach koncertów c-moll i d-moll Rachmaninowa, w których do głosu dochodzi Kapell jako artysta dojrzały, wyraźnie nawiązujący do klasycyzujących idei Landowskiej, Schnabla i Toscaniniego (swych ulubionych muzyków), rozumiejący Rachmaninowa jako wielkiego kompozytora XX wieku, a nie pogrobowca romantyzmu. Naczelne cechy stylu Kapella w tych nagraniach to znakomita artykulacja, stosowanie niekiedy ostrych, perkusyjnych brzmień, uwypuklona metryka, emocjonalna surowość, wręcz puryzm, zbliżający się do gry samego Rachmaninowa. Podobne tendencje usłyszeć można w nagraniach utworów Liszta, Brahmsa, Chopina, a także Bacha, w których Kapell w pewnym sensie wyprzedza późniejsze o kilka lat interpretacje Glenna Goulda.

Spuścizna fonograficzna Kapella ma charakter wyraźnie niepełny, przerwany przedwczesną śmiercią artysty. Na płytach mamy pojedyncze, drobne niekiedy utwory Bacha (m.in. Partita D-dur), Scarlattiego, Mozarta, Beethovena, Schuberta, Mendelssohna, Schumanna, Musorgskiego (bardzo udane Obrazki z wystawy z 1953), Debussy'ego, Albéniza (zjawiskowa Evocación), de Falli, Szostakowicza. Większe miejsce zajmują w dyskografii Kapella Liszt (Sonetto 104 del Petrarca, XI Rapsodia węgierska i słynny Walc Mefisto z 1945), Brahms (m.in. Koncert d-moll i Sonata skrzypcowa d-moll z Jaschą Heifetzem), Rachmaninow (oprócz koncertów także Rapsodia nt. Paganiniego), kompozytorzy amerykańscy, których wiele utworów (m.in. Sonatę Coplanda) Kapell wykonał jako pierwszy, wreszcie Chopin. Z dzieł Chopina zdążył zarejestrować Poloneza-Fantazję, Nokturn Es-dur op. 55 nr 2, Walc Es-dur op. 18, dwadzieścia sześć mazurków (1951-52) i przede wszystkim obie sonaty, uważane za jedne z najwybitniejszych interpretacji tych utworów. W masywnym brzmieniu i kolosalnej technice dźwiękowej Sonaty b-moll z 1953 pobrzmiewają echa interpretacji Rachmaninowa; w Sonacie h-moll (1952) Kapell wznosi się na szczyty wirtuozerii (bardzo szybkie tempa), jednak na pierwszy plan wysuwa liryczną części III, choć jest to liryzm realizowany chłodnym, matowym dźwiękiem typowym dla Kapella.

Wojciech Bońkowski

Sierpień 2006 


Bibliografia:
Tim Page, William Kapell: A Documentary Life History of the American Pianist, International Piano Archives, College Park (Maryland) 1992
http://www.williamkapell.com/articles/
Dyskografia:
9-płytowy komplet nagrań Kapella opublikowała w 2000 r. firma RCA (nr katalogowy 68442). Wiele kluczowych pozycji z jego repertuaru wydanych zostało jedynie w edycjach kolekcjonerskich przez firmy VAI Audio (Rachmaninow), Pearl (recital w Prades), Music&Arts (Prokofiew, Brahms), Arbiter (Beethoven, Szostakowicz, Musorgski), a część (Bach, Beethoven, Czajkowski, Schumann, Granados) w ogóle nie doczekała się dotąd publikacji.- Pełną dyskografię (w jęz. japońskim) zawiera strona http://www.seaotter-classic.com/~sideb/kapell/list-com.html.
Filmografia (zawiera tylko nagrania oficjalnie opublikowane):
Kapell Remembered, International Piano Archives, College Park (Maryland) 2003 (DVD) [zawiera Mazurka op. 7 nr 5, Nokturn op. 55 nr 2 i Marsz z Sonaty b-moll Chopina, fragment II części Koncertu C-dur i finał VII Sonaty Prokofiewa i Koncertu KV414 Mozarta oraz dwie części Partity c-moll Bacha]

 

Wg kategorii: