Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Vladimir  Horowitz

Vladimir Horowitz

Vladimir  Horowitz

*1 X 1903 Berdyczów lub Kijów, †5 XI 1989 Nowy Jork

Vladimir Horowitz - urodził się w rodzinie bogatego żydowskiego przemysłowca na Ukrainie. Naukę gry na fortepianie w wieku 6 lat rozpoczął z matką, następnie studiował w Konserwatorium Kijowskim u W. Puchalskiego, S. Tarnowskiego i F. Blumenfelda. Z tego okresu pochodzą nieliczne próby kompozytorskie (miniatury i transkrypcje fortepianowe w stylu salonowym, niektóre z nich utrwalone na nagraniach). Studia ukończył w 1920 i od razu rozpoczął karierą wirtuoza, aby utrzymać rodzinę znajdującą się w trudnym położeniu materialnym po konfiskacie majątku w czasie rewolucji.

W latach 1920-25 występował w całej Rosji jako solista i kameralista m.in. ze skrzypkiem N. Milsteinem, odnosząc ogromne sukcesy. W 1925 wyjechał z Rosji do Niemiec, gdzie po początkowych trudnościach odniósł triumf w Hamburgu wykonując w zastępstwie chorej solistki Koncert b-moll Czajkowskiego. W kolejnych latach występował w całej Europie, a w 1928 debiutował w USA. W 1933 poślubił córkę A. Toscaniniego Wandę (1907-1998); z małżeństwa narodziła się jedyna córka Sonia (1934-74). W 1939 Horowitz osiadł na stałe w Nowym Jorku, otrzymując w 1944 obywatelstwo amerykańskie. Karierę sławnego wirtuoza przerywały okresy wycofania z estrady z powodów zdrowotnych (1936-1938, 1953-1965, 1969-1974, 1983-1985); w tym czasie Horowitz zajmował się studiami repertuarowymi i nagraniami płytowymi. Po najdłuższej, dwunastoletniej przerwie powrócił na estradę słynnym recitalem 9 V 1965 w Carnegie Hall.

Inny historyczny koncert dał 8 I 1978 w Carnegie Hall, wykonując Koncert d-moll Rachmaninowa z E. Ormandym w pięćdziesięciolecie swego amerykańskiego debiutu. W V 1982 wystąpił po 30 latach przerwy w Londynie następnie w Paryżu, Mediolanie, Hamburgu, Berlinie, Wiedniu, Amsterdamie, a w 1986 po 61 latach powrócił do Rosji, występując w Moskwie i Leningradzie. Pozostał aktywny do końca życia, ostatnich nagrań fonograficznych dokonując dziesięć dni przed śmiercią w wieku 86 lat.

Pierwsze nagrania Horowitza pochodzą z 1926. Pozostawił ok. 70 płyt długogrających. Współpracował z firmami fonograficznymi: Welte-Mignon i Duo-Art (kilkanaście nagrań pianolowych, 1926-28), HMV (1930-36 i 1951), RCA Victor (1928-1959 i 1976-1982), Columbia (1962-1973), Deutsche Grammophon (1985-1989) i Sony Classical (1989). Oficjalnie opublikowane nagrania artysty to rejestracje studyjne lub poddane daleko idącej edycji nagrania z koncertów publicznych. Po śmierci artysty na płytach mniejszych wytwórni ukazało się kilka rejestracji jego publicznych występów odtworzonych z nagrań radiowych (m.in. koncerty fortepianowe Czajkowskiego i Rachmaninowa z lat 1940-1949, płyty Music & Arts i APR) bądź wręcz pirackich (m.in. koncert w Toronto V 1976, płyta Music & Arts; koncerty w Mediolanie XI 1985, płyta Exclusive).

Znaczna część nagrań koncertowych Horowitza (ok. 140 koncertów publicznych) nie została nigdy opublikowana i pozostaje jedynie w zbiorach prywatnych. Dostęp do niektórych nagrań mają wielkie koncerny płytowe, które w ostatnich latach sporadycznie publikowały nieznany dotąd materiał (płyty RCA z nagraniami z 1945-50 i 1975); znaczna część fonograficznej spuścizny z niezrozumiałych względów nadal pozostaje jednak niewydana.

Wokół sztuki Horowitza narosło wiele stereotypów. Sławę zdobył przede wszystkim jako wirtuoz, szczególnie w utworach Liszta i Rachmaninowa, wywołując nieodmienny entuzjazm publiczności; krytycy zwykle traktowali go natomiast chłodno, zarzucając schlebianie niskim gustom, powierzchowność gry i stylistyczne nadużycia (m.in. V. Thompson, H. Sachs, częściowo P. Rattalino i H. C. Schonberg). Superwirtuoz w typie Lisztowskim był jednak tylko jedną z twarzy Horowitza; jego technika i muzyczne wykształcenie miały silne korzenie klasyczne, a muzyka takich kompozytorów, jak Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, a także niejako przywróceni przez Horowitza życiu koncertowemu D. Scarlatti i M. Clementi, przez całą karierę artysty zajmowali ważne miejsce w jego repertuarze (w ostatnim okresie działalności znaczący powrót do twórczości Mozarta i Schuberta).

Muzykę XX wieku wykonywał Horowitz rzadziej: za młodu znany był z interpretacji dzieł Débussy'ego, Poulenka i Ravela, grywał nieliczne utwory Prokofiewa, Kabalewskiego, kompozytorów amerykańskich, jak S. Barber. Znacznie większe znaczenie mieli dla Horowitza Skriabin i Rachmaninow, których był jednym z najwybitniejszych wykonawców. Rdzeń repertuaru Horowitza stanowili kompozytorzy romantyczni, szczególnie Schumann, Liszt i Chopin. To na gruncie twórczości tych pięciu kompozytorów Horowitz w największym stopniu wykształcił swój wysoce indywidualny styl, wykraczający poza łatwą opozycję klasycyzm-romantyzm i oparty na bardzo nośnym, mocnym (szczególnie w niskich rejestrach: słynny 'bas Horowitza'), zniuansowanym dźwięku, znacznej łatwości technicznej, podkreślonych kontrastach dynamicznych i agogicznych oraz wyrazistej ekspresji. Istotną cechą sztuki Horowitza było ścisłe przygotowanie interpretacji i drobiazgowe wypracowanie szczegółów realizacji tekstu (szczególnie w nagraniach płytowych), odległe od stereotypowo z nim kojarzonej spontanicznej wirtuozerii.

Typowym dla Horowitza zabiegiem interpretacyjnym (i kością niezgody w dyskusjach o stylowości jego gry) była interpretacja dzieł kompozytorów XVIII i I połowy XIX wieku przez pryzmat muzyki późniejszej (wpływ interpretacji Skriabina i Rachmaninowa na wykonania utworów Chopina, Schumanna, także Clementiego i Scarlattiego). W ostatnim okresie działalności pianisty wirtuozeria zeszła na drugi plan, na pierwszy wysunęły się natomiast wyrafinowane zagadnienia artykulacyjne i barwowe (mistrzowskie użycie obu pedałów w dziełach Schuberta i Liszta) oraz formalne (nowatorskie uwypuklenie pobocznych elementów formy w dziełach Chopina, Rachmaninowa, Schumanna).

Horowitz w zasadzie nie prowadził działalności pedagogicznej, miał zaledwie kilku prywatnych uczniów, nie stworzył żadnej szkoły, jego pianistyka nie doczekała się kontynuacji, choć jej echa można znaleźć w interpretacjach I. Pogorelicia, A. Gawriłowa, B. Janisa (przez krótki czas ucznia Horowitza), A. Wołodosa.

Twórczość Chopina zajmuje centralne miejsce w dyskografii Horowitza. Jednak i na jej gruncie, podobnie jak w przypadku innych kompozytorów, nie ma dążenia do kompletności. Horowitz nagrał na płyty m.in. 3 ballady (wielokrotnie Balladę g-moll), 4 scherza (wyróżniał zwłaszcza Scherzo h-moll), 15 mazurków, 9 nokturnów, 6 polonezów (kilkakrotnie Poloneza-Fantazję oraz Poloneza As-dur op. 53), dwukrotnie Sonatę b-moll; rzadko wykonywał (i niemal nie nagrywał) etiudy, preludia i walce; wedle zachowanych źródeł nie wykonywał koncertów (wykonania z orkiestrą i zwłaszcza kameralne stanowiły zresztą absolutny margines jego działalności).

Wojciech Bońkowski

Sierpień 2005


Bibliografia:

Caine Alder, The Recordings of Vladimir Horowitz, „High Fidelity", lipiec 1973.
Caine Alder, The Unknown Recordings of Vladimir Horowitz, "High Fidelity", styczeń 1978.
David Dubal, Evenings with Horowitz, Nowy Jork 1991.
David Dubal (red.), Remembering Horowitz, 125 pianists recall a legend, Nowy Jork 1993.
Joachim Kaiser, Große Pianisten in unserer Zeit, Monachium 1972.
Joachim Kaiser, 32 Sonaten Beethovens und seine Interpreten, Monachium 1975.
Donald Manildi, Vladimir Horowitz: The Carnegie Hall Recitals 1945-50, "International Piano Quarterly", lato 1998.
Glenn Plaskin, Horowitz. A Biography, Nowy Jork 1983.
Piero Rattalino, Da Clementi a Pollini, Mediolan 1982.
Piero Rattalino, Pianisti e fortisti, Mediolan 1992.
Harvey Sachs, Virtuoso. The Life and Art of Niccolò Paganini, Franz Liszt, Anton Rubinstein, Ignace Jan Paderewski, Fritz Kreisler, Pablo Casals, Wanda Landowska, Vladimir Horowitz, Glenn Gould, Londyn 1982.
Harold C. Schonberg, The Great Pianists, Nowy Jork 1963.
Harold C. Schonberg, Horowitz. His Life and Music, Londyn 1992.

Dyskografia:

Najpełniejszą i najbardziej aktualną dyskografię zawiera strona internetowa http://web.telia.com/%7eu85420275/index.htm.
Mniej kompletne, ale miejscami bardziej szczegółowe dane (numery matryc, numery oryginalnych płyt LP itd.) zawierają następujące prace:
Jon Samuels, Discography of Horowitz, w: Harold C. Schonberg, Horowitz. His life and music, Londyn 1992, s. 355-405;
Robert McAlear, Discography, w: Glenn Plaskin, Horowitz, Nowy Jork 1983, s. 503-568;
Caine Alder, The recordings of Vladimir Horowitz, „High Fidelity" lipiec 1973, s. 48-56.

Filmografia (zawiera tylko nagrania oficjalnie opublikowane):

Koncert d-moll op. 30 Rachmaninowa z New York Philharmonic Orchestra pod dyr. Zubina Mehty, Deutsche Grammophon 073-218-2 (DVD) 440 073 218-3 GVG (VHS) [nagranie studyjne z Nowego Jorku, 24 IX 1978, 44']
Horowitz in London, reż. Kirk Browning, Sony (VHS, naganie wycofane z katalogu), Pioneer Classics PA-82-031 (LD) [nagranie recitalu publicznego w Royal Festival Hall w Londynie 22 V 1982 oraz wywiad z Horowitzem, 116'. Część materiału muzycznego wydano także na płycie CD RCA 84572]
Horowitz: The Last Romantic, reż. Albert i David Maysles, Pioneer Classic PC-10534D (DVD), Deutsche Grammophone MGM/VA 01085 (VHS) [film dokumentalny nakręcony w IV 1985 w mieszkaniu Horowitza w Nowym Jorku, 90'. Materiał muzyczny wydano także na płycie CD Deutsche Grammophon 419045]
Horowitz in Moscow, reż. Brian Large, Pioneer Classics PC-94-021-D (DVD), Sony Classical SHV 64545 (VHS) [nagranie z koncertu publicznego w Wielkiej Sali Konserwatorium Moskiewskiego 20 IV 1986 oraz dwa wywiady z Horowitzem, 111'. Część materiału muzycznego wydano także na płycie CD Deutsche Grammophon 419499]
Horowitz plays Mozart, reż. Albert Maysles, Deutsche Grammophon 072 215-2 (DVD) 072 115-3GH (VHS) [nagranie studyjne Koncertu A-dur KV488 z Orkiestrą Teatru La Scala pod dyr. Carlo Marii Giuliniego, studio Abanella w Mediolanie, III 1987; zawiera fragmenty prób z orkiestrą, 51'. Pełne nagranie koncertu wydano na płycie CD Deutsche Grammophon 423287]
Horowitz in Vienna, reż. Brian Large, Deutsche Grammophone UCBG-1072 (DVD) 072 121-3GH (VHS) [nagranie z recitalu publicznego w sali Musikverein 31 V 1987, 90'. Część materiału muzycznego wydano także na płycie CD Deutsche Grammophone 435025]
Horowitz: A Reminiscence, reż. Robert Eisenhardt, Sony Classical SHV 53478 (VHS) [film dokumentalny zawierający m.in. nagrania dokonane w mieszkaniu Horowitza w Nowym Jorku w 1974 r. oraz fragmenty koncertów w Londynie V 1982 i Moskwie IV 1986, 115']

 
Vladimir Horowitz w Youtube:
Horowitz Vladimir  Ballada f-moll

Nagranie z 28 grudnia 1949 roku. 

 

Wyświetleń: 19644
12345
10:10
Horowitz Vladimir  Ballada f-moll
Wyświetleń: 23129
12345
10:25
Horowitz Vladimir  Ballade in G minor,

Nagranie live z 1974 roku z Celeveland. 

 

Wyświetleń: 3112
12345
10:08
Horowitz Vladimir  Ballade in G minor,

Koncert w Carnegie Hall.

Wyświetleń: 1866878
12345
10:09
Horowitz Vladimir  Ballade in G minor,

Nagranie live z 1965 roku

Wyświetleń: 278450
12345
08:59
Horowitz Vladimir  Ballade in G minor,
Wyświetleń: 20196
12345
09:31
Horowitz Vladimir  Ballade in G minor,
Wyświetleń: 27354
12345
09:14
Horowitz Vladimir  Etude in C minor, Op. 25 No. 12

Nagranie z grudnia 1928.

Wyświetleń: 30030
12345
02:47
Horowitz Vladimir  Etude in E minor, Op. 25 No. 5

1989

Wyświetleń: 4233
12345
03:24
Horowitz Vladimir  Etude in F major, Op. 25 No. 3

Nagranie z roku 1934.

Wyświetleń: 1942
12345
01:34
Horowitz Vladimir  Etude in G flat major, Op. 10 No. 5
Wyświetleń: 53877
12345
01:38
Horowitz Vladimir  Fantaisie-Impromptu cis-moll

Nagranie z roku 1989

Wyświetleń: 197192
12345
04:32
Horowitz Vladimir  Impromptu in A flat major,

Nagranie z października roku 1951

Wyświetleń: 3369
12345
03:39
Horowitz Vladimir  Mazurka in A minor, Op. 17 No. 4  dodatkowo Mazurek op. 7 nr 3

Nagranie z grudnia 1985 roku z Carnegie Hall.

Wyświetleń: 1918
12345
06:17
Horowitz Vladimir  Mazurka in A minor, Op. 17 No. 4
Wyświetleń: 19346
12345
03:54
Horowitz Vladimir  Mazurka in B minor, Op. 33 No. 4

Nagranie z recitalu w Hamburgu z 21 czerwca 1987. 

 

Wyświetleń: 2217
12345
04:47
Horowitz Vladimir  Mazurka in B minor, Op. 33 No. 4

Nagranie z Wiednia z 1987 roku. 

 

Wyświetleń: 391280
12345
04:39
Horowitz Vladimir  Mazurka in C major, Op. 33 No. 2
Wyświetleń: 16417
12345
02:50
Horowitz Vladimir  Mazurka in F minor, Op. 63 No. 2 & Rubinstein & Argerich

porównanie trzech wykonań

Wyświetleń: 6826
12345
05:15
Horowitz Vladimir  Nocturne in F minor, Op. 55 No. 1
Wyświetleń: 30306
12345
05:52
Horowitz Vladimir  Polonaise in A flat major, Op. 53
Wyświetleń: 860515
12345
07:24
Horowitz Vladimir  Polonez-fantazja As-dur cz. 1

Nagranie z 1974 roku.  

 

Wyświetleń: 7738
12345
10:21
Horowitz Vladimir  Polonez-fantazja As-dur
Wyświetleń: 4591
12345
10:42
Horowitz Vladimir  Rondo in E flat major,  cz. 1

Nagranie z Cleveland z roku 1974

Wyświetleń: 1487
12345
08:55
Horowitz Vladimir  Rondo in E flat major,  cz. 2
Wyświetleń: 628
12345
07:30
Horowitz Vladimir  Rondo in E flat major,

Nagranie z roku 1974 z Nowego Jorku.

Wyświetleń: 7296
12345
10:41
Horowitz Vladimir  Scherzo in B minor,

Nagranie z koncertu w Bostonie z 1969 roku. 

 

Wyświetleń: 2977
12345
08:32
Horowitz Vladimir  Scherzo in E major, Op. 54

Nagranie z 1936 roku.

Wyświetleń: 5446
12345
08:46
Horowitz Vladimir  Sonata in B flat minor,

Nagranie z koncertu w Białym Domu.

Wyświetleń: 660103
12345
25:36

Wg kategorii: