Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Józef Hofman

Józef Hofman

Józef Hofman

*20 I 1876 Kraków, †16 II 1957 Los Angeles

Józef Kazimierz Hofman - był synem Kazimierza, krakowskiego dyrygenta, pianisty i kompozytora (1842-1911), oraz śpiewaczki Matyldy Pindelskiej. Bardzo wcześnie objawił talent, naukę gry rozpoczął u siostry i ojca. Debiutował w Ciechocinku w wieku lat 5, w kolejnych latach występując wielokrotnie w Warszawie. Pierwszy własny utwór wydał w wieku lat 10. W 1886 jako cudowne dziecko odbył pierwsze tournée po Europie. Intensywną serię koncertów w USA w 1887 przerwała interwencja Towarzystwa Zapobiegania Przemocy wobec Dzieci. Przemysłowiec Alfred Corning Clark ufundował stypendium, dzięki któremu Hofman wyjechał na sześcioletnie (1888-1894) studia pianistyczne do Berlina, gdzie uczył się m.in. Heinricha Urbana, Eugena d'Alberta, Maurycego Moszkowskiego; w latach 1892-94 pobierał też lekcje (jako jedyny prywatny uczeń) u Antona Rubinsteina. Studia uwieńczył w 1894 zdobyciem I nagrody na konkursie im. A. Rubinsteina w Hamburgu. Od tej chwili datuje się drugi, dojrzały etap kariery artysty, który wystąpił na wszystkich ważniejszych scenach w Europie, USA i Australii; m.in. w ramach trasy koncertowej po Rosji w 1912-13 wykonał w czasie dziesięciu koncertów 256 różnych utworów. W 1926 osiadł w USA, gdzie w latach 1924-38 kierował współzałożonym przez siebie konserwatorium Curtis Institute of Music w Filadelfii; do jego uczniów należeli Shura Cherkassky i Jorge Bolet. W listopadzie 1937 dał słynny koncert (w 50-lecie debiutu w USA) w Metropolitan Opera, wykonując Koncert d-moll A. Rubinsteina. W późniejszych latach niemal nie koncertował, zmagając się z alkoholizmem i osłabioną techniką gry. Ostatni raz wystąpił w Carnegie Hall w styczniu 1946.

Działał (pod pseudonimem Michel Dvorsky) jako kompozytor, napisał m.in. 5 koncertów fortepianowych, symfonie i utwory fortepianowe, w tym 2 sonaty; ostatnie utwory skomponował w 1918. Zapisał się także jako wybitny wynalazca, opatentował m.in. amortyzatory i wycieraczki samochodowe oraz przyrząd dla pianistów do przewracania stron w nutach, pracował także nad udoskonaleniem techniki fonograficznej.

Już w 1887 Thomas Edison utrwalił grę młodego Hofmana na wałku woskowym (nagranie nie zachowało się). Pierwszych nagrań dla firmy Gramophone & Typewriter artysta dokonał w 1904, w latach 1912-23 nagrywał dla Columbii, w 1924 - dla Brunswicka. Pozostawił także nagrania pianolowe, ale jego spuścizna fonograficzna nie jest zbyt obfita - nie ufał nagraniom, po 1924 w ogóle z nich zrezygnował (dokonał jedynie testowych rejestracji dla HMV i RCA w 1935 i Columbii w 1940); późniejsze płyty to wyłącznie zapisy transmisji radiowych lub koncertów publicznych. Z koncertów z orkiestrą zachowały się G-dur i Es-dur Beethovena, oba koncerty Chopina, IV Koncert d-moll A. Rubinsteina, który był jednym z jego popisowych dzieł. Z większych utworów literatury solowej Hofman nagrał pojedyncze sonaty Beethovena (m.in. op. 27 nr 2, 53, Scherzo z op. 31 nr 3), Kreisleriana Schumanna, utwory Liszta (II Rapsodia węgierska) oraz własne Kalejdoskop oraz Chromaticon na fortepian i orkiestrę. Większość dyskografii stanowią popularne miniatury fortepianowe oraz drobne utwory wielkich mistrzów (co częściowo wynikało z ograniczeń czasowych płyty 78-obrotowej), brak niemal w ogóle Schuberta, Schumanna, Brahmsa, Mozarta.

Już jednak te nieliczne nagrania pozwalają wyrobić sobie właściwe zdanie o pianistyce Hofmana, uważanego za czołowego pianistę pierwszej połowy XX wieku. Pomimo niewielkiego rozmiaru dłoni dysponował znakomitą techniką palcową (lekkość i równość artykulacji nawet w skrajnie szybkich przebiegach), jasnym, nie nazbyt masywnym tonem, znakomitym legato. Wybierał zazwyczaj tempa szybkie, rzadko używał pedału, w wielu swoich wykonaniach zachowywał ścisły puls metrorytmiczny. Pod względem estetyki gry reprezentował typ wybitnie antylisztowski. Można uważać go wręcz za jednego z prekursorów „nowej rzeczowości" w pianistyce, przywracającej umiar i szacunek do tekstu kompozytorskiego po okresie romantycznej hiperekspresji. W jego interpretacjach na plan pierwszy wysuwa się nie wirtuozeria, lecz przejrzystość formy i zrozumienie tekstu muzycznego.

Chopin zajmuje w dyskografii Hofmana ważne miejsce, ale podobnie jak w przypadku innych kompozytorów są to głównie mniejsze utwory: walce, mazurki, etiudy, rzadziej nokturny. Z większych form pozostawił: oba koncerty (z orkiestrą Filharmoników Nowojorskich pod dyr. J. Barbirollego), polonezy op. 22, 26 nr 2 i 40 nr 1 (Polonez op. 44 zachował się w wersji pianolowej), I część Sonaty h-moll z 1935, ballady g-moll i f-moll oraz mistrzowską Berceuse (trzy nagrania). W koncertach - szczególnie e-moll - Hofman wznosi się na wyżyny swoich możliwości, dając interpretację zachwycającą techniczną swobodą i zarazem poetyckim rozmachem, pełną nowatorskich rozwiązań wykonawczych (szczególnie w dziedzinie artykulacji), zarazem o stonowanej, romantyczno-lirycznej, a nie emfatycznej ekspresji. Można bez większej przesady stwierdzić, że od czasów Hofmana żaden pianista nie zrealizował Chopinowskiej faktury z równie wielką wyobraźnią.

Wojciech Bońkowski

wrzesień 2006 


Bibliografia:

Josef Hofman, Piano Playing, Hodder & Stoughton, Londyn 1909
Josef Hofman, Piano Questions Answered, Doubleday, Page & Co., Nowy Jork-Londyn 1909
Reprint obu powyższych książek pod tytułem Piano Playing with Piano Questions Answered, Theodore Presser, Filadelfia 1920, Constable, Londyn-Dover Press, Mineola 1976

Dyskografia:

A. F. R. Lawrence, G. Benko, A Josef Hofmann Discography, "International Piano Library Bulletin" I (1967) i II (1968)

Stosunkowo kompletną dyskografię zawiera strona: http://homepage1.nifty.com/alkan/discography/hofmann/hofmanncd.html


 
Józef Hofman w Youtube:
Hofman Józef Ballade in G minor,
Wyświetleń: 20390
12345
08:30
Hofman Józef Berceuse, Op. 57

Nagranie z roku 1918

 

Wyświetleń: 13550
12345
03:12
Hofman Józef Koncert fortepianowy f-moll cz. II
Wyświetleń: 9714
12345
08:40
Hofman Józef Nocturne in C minor,
Wyświetleń: 32847
12345
06:57
Hofman Józef Nocturne in F sharp major,

Nagranie z roku 1923

Wyświetleń: 8128
12345
03:54
Hofman Józef Polonaise in A major, Op. 40 No. 1

Nagranie z roku 1923

 

Wyświetleń: 24728
12345
03:07
Hofman Józef Scherzo in B flat minor, Op. 31

Nagranie z roku 1919

 

Wyświetleń: 13800
12345
08:44
Hofman Józef Scherzo in B minor,

Nagranie z roku 1923

 

Wyświetleń: 16770
12345
04:41

Wg kategorii: