Czy którykolwiek z kompozytorów tworzących muzykę fortepianową w wieku dwudziestym uchronił się od wpływu romantyków? Rewolucjonistów nie brakowało, ale pokusa przemówienia językiem dźwiękowej poezji była silniejsza. Choć Katalończyka Fryderyka (Federico) Mompou (1893–1987) nazywa się czasem następcą Debussy’ego, wiele łączy go z tradycją... Schumannowską: zamiłowanie do miniatur, układanie ich w cykle, nadawanie kompozycjom poetyckich tytułów. Studiował w Paryżu i spędził tam wiele lat życia dorosłego.

Sceny dziecięce (Scènes d’enfants) powstały w latach 1915–1918. Skąpo stawiane kreski taktowe, w partii ręki lewej niemal całkiem ich brak, zachęcają do swobodnego traktowania rytmu i muzycznego czasu. Harmonie zaś – do poszukiwania czarujących barw. Po żwawym Gwarze na ulicy (Cris dans la rue) następują trzy Zabawy na plaży (Jeux sur la plage), a po nich pełne wdzięku Dziewczynki w ogrodzie.

Starszy o pokolenie Isaac Manuel Francisco Albéniz (1860–1909) również dzielił swe życie między Hiszpanię i Francję. Debiutował w Barcelonie w wieku lat czterech, w Paryżu prowadził klasę fortepianu w Schola Cantorum, koncertował w Europie, Ameryce Południowej i Stanach Zjednoczonych. Choć w muzyce nie stronił od nastrojów lirycznych, rozkoszował się gęstymi, nierzadko bardzo skomplikowanych harmoniami i rytmami. Bliższy był tym samym – tworząc sztukę narodową – temu, co potem rozwinął Szymanowski, niźli zachowawczej muzyce Paderewskiego, swego rówieśnika.

La Vega, pierwsza część nieukończonej suity Alhambra, pochodzi z roku 1897. Tytuł oznacza żyzną równinę, a forma utworu jest parafrazą serenady: taneczny akompaniament gitary wspiera narrację czasem intymną, prowadzoną niemal szeptem, innym razem gorącą, żarliwą, kulminującą okrzykiem.

Nie wykluczone, że tak jak Mompou wsłuchiwał się w muzykę Schumanna, Albéniz nawiązywał do pianistycznej tradycji idąc śladem Liszta. Trzy Lata pielgrzymstwa Franciszka Liszta (1811–1886) to suity złożone z utworów oddających przeżycia podróżującego twórcy. Rok drugi, poświęcony Włochom, wieńczy rozbudowana, narracyjna i dramatyczna zarazem refleksja Po lekturze Danta. Fantazja w formie sonaty, część siódma cyklu. Z lawinowo toczących się dźwięków wyłania się spójna, logicznie domknięta opowieść. Utwory składające się na Rok drugi powstawały w latach 1837–1849 choć drukiem ukazały się dopiero w roku 1858.

Robert Schumann (1810–1856), drugi ważny jubilat roku 2010, wielbił swego polskiego rówieśnika. Chopin odwzajemniał się grzecznościami, ale nie uległ urokowi jego dzieł. A przecież genialne w skutkach podporządkowanie się Chopina najważniejszym kanonom klasycznym z Schumanna – twórcy kapryśnego, który pławi się w mrokach i tajemnicach, zaskakuje kontrastami i zmianami nastroju – czyni najbardziej romantycznego z romantyków.

Humoreska op. 20 i Faschingsschwank aus Wien (Karnawał w Wiedniu) op. 26 powstały w roku 1839, gdy Schumann kochał (z wzajemnością) Klarę Wieck i walczył o prawo do jej poślubienia (pobrali się następnego roku). To odmienne brzmieniowo, ale bardzo trafne przykłady stylu i języka kompozytora. Homoreska, bez względu na pojedynczą postać tytułu, jest cyklem miniatur różniących się tempem, fakturą i charakterem, nie oznaczonych w nutach odrębnymi numerami, wykonywanych zawsze w komplecie od początku do końca. Cztery z pięciu części Karnawału wiedeńskiego powstały w Wiedniu, część ostatnia po powrocie kompozytora do Lipska. W części pierwszej można dosłuchać się echa zakazanej nad Dunajem Marsylianki, Romance to pieśń ujmująca prostotą melodii, być może hołd złożony Schubertowi, Scherzino urzeka dowcipem, a melodie Intermezza – nie bacząc na bardzo szybkie dźwięki akompaniamentu –skłaniają do refleksji, rozbudowany Finał zaś przywraca wspomnienia karnawału, choć niektórzy doszukują się w nim subtelnego nawiązania do muzyki... Beethovena.

Dlaczego Chopin się tym nie zachwycił – nie wiemy.

Kacper Miklaszewski

Polacca brillante E-dur op. 72, znaną również pod tytułem Grande polonaise brillante, Carl Maria von Weber skomponował w roku 1819, w okresie, w którym powstało także słynne Zaproszenie do tańca (Aufforderung zum Tanz – Rondeau brillant Des-dur op. 65). Polacca brillante stanowi typowy przykład polonezowej twórczości kompozytorów europejskich początku XIX wieku. Polonez, jako narodowy taniec Polski, uprawiany był chętnie przez kompozytorow europejskich dla swej pełnej energii, zamaszystej rytmiki.

Utwór przez Webera przeznaczony na fortepian solo opracowany został na fortepian z orkiestrą przez Franciszka Liszta około 1851 roku i wydany w 1875 roku przez oficynę J. G. Cotta’sche Buchhandlung w Stuttgarcie w dwutomowym wydaniu utworów Webera w opracowaniu Liszta. Obok Polacca brillante znalazły się tam także Momento capriccioso op. 12, Grande Polonaise op. 21 i Rondeau brillant op. 62.

Konzertstück für das Pianoforte mit Begleitung des Orchesters G-dur op. 92, noszący podtytuł Introdukcja i Allegro appassionato, powstał we wrześniu 1849 roku.

Idea utworu zrodziła się w czasie, gdy na wyobraźnię kompozytorską Schumanna silnie oddziaływała poezja Byrona, co już wcześniej zaowocowało Uwerturą Manfred op. 115.

Introdukcja i Allegro appassionato nie zyskało popularności, przyćmione przez Schumannowskie arcydzieło – Koncert fortepianowy a-moll, skomponowany 4 lata wcześniej. Konzertstück wykonany został po raz pierwszy w Lipsku 14 lutego 1850 roku, wydany zaś w dwa lata później przez jedną z lipskich oficyn wydawniczych.

Krytycy nie zgadzają się w ocenie wartości utworu. Wedle jednych Introdukcja i Allegro appassionato jest dziełem pozbawionym inwencji, inni jednak uważają, iż jest to ważny przykład dojrzałego stylu kompozytorskiego Schumanna.

Magdalena Chylińska