• Bibliografia
• Filmografia
• Biogram
• Adres

Irena Poniatowska urodziła się 5 lipca 1933 roku w Górze Kalwarii. W latach 1957-1962 studiowała muzykologię na Uniwersytecie Warszawskim. Od roku 1965 jest etatowo związana z Instytutem Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego, w którym przeszła przez wszystkie etapy kariery uniwersyteckiej: asystenta (1968), adiunkta (1970), docenta (1984), profesora nadzwyczajnego (1991) i profesora zwyczajnego (1996). W roku 1970 uzyskała stopień doktora na podstawie pracy Faktura fortepianowa Beethovena pisanej pod kierunkiem prof. Józefa Michała Chomińskiego. W roku 1983 ukończyła przewód habilitacyjny na podstawie rozprawy Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX. W latach 1974-79 pełniła funkcję wicedyrektora Instytutu Muzykologii UW. W latach 1988-2003 kierowała Zakładem Powszechnej Historii Muzyki w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1986-1990 była też prodziekanem ds. studenckich Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego a w latach 1993-1999 prodziekanem ds. finansowych i badań naukowych.

W trakcie swojej czterdziestoletniej pracy dydaktycznej w Instytucie Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego prof. Irena Poniatowska prowadziła wykłady, ćwiczenia, konwersatoria i seminaria z różnych zakresów historii muzyki od baroku do XX wieku. Pod jej kierunkiem powstały 73 prace magisterskie i 8 prac doktorskich. Jest autorką 30 recenzji prac na stopnie i tytuły naukowe oraz kwalifikacje II stopnia w szkolnictwie artystycznym. W roku akademickim 1993/94 była również kontraktowym profesorem Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Gościnnie prowadziła szereg wykładów na innych polskich uniwersytetach, akademiach muzycznych (m.in. na studium podyplomowym Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie), w licznych towarzystwach naukowych, na Uniwersytecie III wieku, kursach Krajowego Funduszu na Rzecz Dzieci Szczególnie Uzdolnionych, za granicą m.in. w Moguncji, Paryżu (Sorbona), la Châtre, Kijowie, New Delhi.

Od 2001 roku przewodniczy Radzie Programowej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina w Warszawie. 

W dorobku naukowym prof. Ireny Poniatowskiej znajduje się szereg książek, w tym:

• Faktura fortepianowa Beethovena (Warszawa 1972)
• Kronika wydarzeń muzycznych w Polsce w latach 1945-1972 (Kraków 1974)
• Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX Warszawa (1991)
• Historia i interpretacja muzyki. Z badań nad muzyką od XVII do XIX wieku (Kraków 1993)
• Słownik szkolny – muzyka (Warszawa 1991)

Ponadto ponad sto artykułów naukowych publikowanych w najważniejszych periodykach muzycznych w Polsce i za granicą, wielkie hasła-artykuły w encyklopediach muzycznych (m.in. Beethoven i Mozart – oba o objętości ponad 120 stron maszynopisu - w Encyklopedii Muzycznej PWM) a także liczne recenzje, artykuły popularyzatorskiej i sprawozdania.

Prof. Irena Poniatowska jest redaktorem, bądź współredaktorem szeregu cyklicznych wydawnictw muzykologicznych, w tym m.in. studiów Chopin w kręgu przyjaciół (ukazało się 5 tomów, szósty w przygotowaniu), Prace Zakładu Powszechnej Historii Muzyki Instytutu Muzykologii UW (ukazało się 6 zeszytów), interdyscyplinarny półrocznik "Barok", wydawany przez Uniwersytet Warszawski od 1994 roku.

W latach 1962-1972 współpracowała jako redaktor z Polskim Wydawnictwem Naukowym, w latach 1972-1991 była kierownikiem działu "Kompozytorzy XIX wieku" Encyklopedii Muzycznej PWM. W latach 1982-1992 była też członkiem Komitetu Redakcyjnego serii Muzyka polska w dokumentacjach i interpretacjach. Od roku 1999 należy do Komitetu Redakcyjnego rocznika Międzynarodowej Federacji Towarzystw Chopinowskich "Chopin in the World". Współpracuje z wielkimi światowymi encyklopediami muzycznymi, m.in. niemiecką Die Musik in Geschichte und Gegenwart oraz angielską The New Grove Dictionary of Music and Musicians.

Z jej najważniejszych dokonań edytorskich wymienić należy m.in. redakcję edycji krytycznej Maria Szymanowska, 25 Mazurkas (Hildegard Publishing Company, USA 1993), faksymilowe wydanie autografu 24 Preludiów op. 28 F. Chopina ze wstępem w języku polskim, francuskim i angielskim (Biblioteka Narodowa, Warszawa 1999), edycję źródłową I Polonaise brillante op. 4 na skrzypce i fortepian Henryka Wieniawskiego (Towarzystwo Muzyczne im. Henryka Wieniawskiego, Poznań 2000).

W piśmiennictwie naukowym prof. Ireny Poniatowskiej dominują prace poświęcone pianistyce, muzyce fortepianowej w ogóle i Fryderykowi Chopinowi. Pianistyka wydaje się tematem dla Niej szczególnie ważnym, gdyż powraca do niej praktycznie na wszystkich etapach swojej pracy badawczej. Już Jej dysertacja doktorska Faktura fortepianowa Beethovena (opublikowana przez PWN w roku 1972) wyznacza ów dominujący kierunek w całej Jej twórczości naukowej. Książka ta stanowi nie tylko znaczący wkład do badań nad twórczością Ludwiga van Beethovena, ale do teorii faktury fortepianowej w ogóle, gdyż poszerza samo pojęcie faktury o wyznaczniki indywidualnego stylu kompozytorskiego i pozwala traktować fakturę jako współczynnik kształtowania formy utworu decydujący o jakości brzmienia. Przemiany faktury w muzyce fortepianowej Beethovena stały się dla prof. Ireny Poniatowskiej kryterium, które pozwoliło Jej zaproponować nową periodyzację twórczości tego kompozytora (ostatecznie przedstawioną w haśle Beethoven, Ludwig van w I tomie Encyklopedii Muzycznej PWM). Przez wskazanie środków fakturalnych wykorzystanych przez Beethovena w jego muzyce fortepianowej i ich powiązanie z innymi elementami dzieła muzycznego Irena Poniatowska zaproponowała znaczące poszerzenie zakresu prezentowanych analiz muzycznych, co należy uznać za istotny wkład Autorki do dalszych badań nad historią pianistyki w ogóle.

Kontynuację badań nad muzyką fortepianową metodami zapoczątkowanymi w pracy Faktura fortepianowa Beethovena stanowi niewątpliwie rozprawa Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX (Warszawa 1991) uhonorowana Nagrodą Ministra Edukacji Narodowej w roku 1992. Twórczość fortepianowa XIX wieku została tu zaprezentowana w szeroko zakrojonej perspektywie rozwoju samego instrumentu (co pozwoliło nakreślić uwarunkowania realnego brzmienia fortepianowego w XIX wieku), techniki pianistycznej (ujętej w kontekście prac teoretycznych, przede wszystkim przez analizę najważniejszych w epoce szkół gry fortepianowej), estetyki romantycznej oraz społecznego oddziaływania pianistyki (z rozbudowanym wątkiem muzyki salonowej i "trywialnej") i rozwoju form muzycznych.

W kontekście badań nad problemami wirtuozerii i pianistyki XIX wieku szczególnego znaczenia nabierają rozważania prof. Poniatowskiej na temat relacji między Chopinem a Franciszkiem Lisztem, co doprowadziło m.in. do reedycji słynnej książki Liszta Chopin z 1852 roku (Paryż 1990), poprzedzonej obszernym wstępem Jej autorstwa (współautorstwo z Marią Poniatowską). Prace poświęcone Johannowi N. Hummlowi, Muzio Clementiemu, Marii Szymanowskiej, Teodorowi Leszetyckiemu, Ignacemu J. Paderewskiemu, Clarze Wieck, Robertowi Schumannowi, Antoniemu Kątskiemu i innym znaczącym postaciom pianistyki polskiej i światowej dopełniają obrazu znaczenia badań nad tą dziedziną w twórczości naukowej Ireny Poniatowskiej. Jej publikacje i wystąpienia z tego zakresu cieszą się międzynarodowym zainteresowaniem, znajdują też kontynuację w pracach Jej uczniów. Podkreślenia wymaga fakt, że badania te – na co prof. Poniatowska zawsze kładzie wielki nacisk – inspirowane były u swoich początków koncepcją "realnego brzmienia" sformułowaną przez Józefa Michała Chomińskiego.

Szeroki zakres zainteresowań naukowych prof. Poniatowskiej – wychodzący daleko poza przeważające w Jej publikacjach problemy pianistyki – wydaje się zresztą swoistą kontynuacją "szkoły" Józefa M. Chomińskiego. Irena Poniatowska podejmuje zatem w swoich innych pracach problemy metodologiczne, teoretyczne, a tematami które niczym swoiste dominanty pojawiają się w kolejnych tytułach Jej dzieł są: historyzm – inspirowany koncepcją historyzmu Carla Dahlhausa, Waltera Wiory i innych muzykologów niemieckich, problemy historyczne (od baroku po współczesność), narodowość i tradycja czy recepcja dzieła muzycznego. To ostatnie zagadnienie prof. Poniatowska ujmuje zawsze w szerokiej perspektywie interdyscyplinarnej (historycznej i społecznej). Problem ten egzemplifikowany jest w pracach Ireny Poniatowskiej na przykładach Chopina, Beethovena, J. S. Bacha, Schuberta, Spohra i in.

Prace prof. Poniatowskiej cechuje niezwykła otwartość na rozwój i przemiany stylu i metod muzykologii światowej. m.in. semiotyki Tarastiego interpretacja dzieła... W przygotowaniu: przemiany świadomości formy muzycznej w kontekście koncepcji oralności i piśmienności Waltera Onga (jezuita amerykański), kontinuum czasowe (ciągłość a periodyzacja – periodyzacja przerywa się ciągłość – dyskusja ze Strohmem, Begerem i periodyzacja historii muzyki – referat na Early Music.

Irena Poniatowska przewodniczy Radzie Programowej NIFC od 2001 roku.

Redakcja, grudzień 2006