Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Witold Małcużyński

Witold Małcużyński

Witold Małcużyński

*10 VIII 1914 Koziczyna, †17 VII 1977 Palma -Majorka

Witold Małcużyński – laureat III nagrody III Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1937). Witold Małcużyński talent muzyczny objawił w 5 roku życia. Początkowo pociągała go kompozycja – napisał nawet dwa utworki fortepianowe zatytułowane Noc nad Niemnem i Oberek. Systematyczną naukę gry na fortepianie rozpoczął mając 9 lat.

W 1929 r. przyjęto go do Konserwatorium Warszawskiego, do klasy fortepianu prof. Jerzego Lefelda, pod którego kierunkiem rozwijał swój talent do 1932 r. Po otrzymaniu matury (1932), stał się studentem kursu wyższego Konserwatorium Warszawskiego u prof. Józefa Turczyńskiego. W tym czasie rozpoczął także studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim.Konserwatorium ukończył w 1936 r., otrzymując dyplom z odznaczeniem. W tym samym roku, kilka dni przez egzaminem dyplomowym, został laureatem V nagrody Międzynarodowego Konkursu Muzycznego w Wiedniu oraz zadebiutował w Filharmonii Warszawskiej, sensacyjnie wykonując II Koncert A-dur Liszta, na bis grając Wariacje b-moll op. 3 Karola Szymanowskiego. Występ przyjęty został owacyjnie, a krytycy muzyczni nie skrywając swego entuzjazmu i wróżąc pianiście wspaniałą przyszłość, pisali:

„Żywiołowością swej gry, potęgą i soczystością tonu porwał Małcużyński od razu publiczność. Mając jednak takie dane do brawurowego wirtuozostwa, umie on panować nad sobą, ujmuje ten rozmach w karby refleksji artystycznej, dzięki czemu daje tym pełniejszą, tym wypuklejszą kreację. Liryzm jego jest męski, skupiony, wolny od czułostkowości.”

Po oficjalnym ogłoszeniu terminu III Konkursu Chopinowskiego w Warszawie (21 lutego – 12 marca 1937), Małcużyński postanowił wziąć w nim udział. W celu jak najlepszego przygotowania repertuaru, na prośbę Turczyńskiego, udał się do Morges, do Paderewskiego. Pomyślne przesłuchanie Małcużyńskiego sprawiło, że Paderewski postanowił zająć się nim troskliwie i otoczyć pedagogiczną opieką, trwającą kilka miesięcy na przełomie lat 1936 i 1937.Udział Małcużyńskiego w Konkursie Chopinowskim zakończył się zdobyciem III nagrody. Jedni obserwatorzy uważali, że pianista powinien otrzymać najwyższą nagrodę, drudzy zaś stwierdzali, iż lokata była sprawiedliwa. Dzisiaj dyskusja na ten temat jest bezprzedmiotowa, ale warto podkreślić fakt, że wówczas ujawniła się z całą mocą charakterystyczna cecha sztuki interpretacyjnej Małcużyńskiego, tj. dążenie do osobistej wypowiedzi muzycznej, przekazywanej wyraziście, sugestywnie i z wielką siłą wewnętrzną.

Mimo konkursowego sukcesu i popularności u publiczności, wbrew przewidywaniom, Małcużyński nie rozpoczął robić kariery estradowej. Postanowił uczyć się dalej i pracować nad poszerzeniem repertuaru. W tym celu wyjechał do Paryża i przez kilka miesięcy, na przełomie 1937 i 1938 roku, uczęszczał na lekcje do Marguerite Long i Izydora Philippa. [Isidore Philippe – przyp. dla tłum.] W połowie 1938 r. pianista powrócił do Polski. Wkrótce dał w Warszawie kilka koncertów oraz odbył tournée po kraju, grając również w miastach prowincjonalnych. Pod koniec lata roku następnego (1939) wyjechał do Paryża, by zalegalizować rozwijający się związek uczuciowy z pianistką Colette Gaveau.

Wybuch II wojny światowej zastał go w Paryżu. W pierwszych dniach wojny odbył się jego ślub w obecności świadków, pianistki francuskiej Marguerite Long i poety polskiego Jana Lechonia, a w styczniu 1940 r. Małcużyński w wielkim stylu zadebiutował w Paryżu, wykonując II Koncert f-moll Chopina. Posypały się wspaniałe recenzje, w których pisano:

„Pianista jest doskonałym muzykiem o nieomylnym takcie, smaku i inteligencji. W jego konstrukcjach pianistycznych nie ma ani jednego słabego punktu, ani błędu w interpretacji. [...]. Nieporównana jest trafność i elegancja jego frazowania. Przez nieustanną dbałość o prostotę i wykwint służy on muzyce, zamiast się nią posługiwać. [...]. Oto wielki pianista i prawdziwy muzyk!”

Po upadku Francji, Małcużyńscy opuścili Paryż i zaplombowanym pociągiem dotarli do Lizbony, a stamtąd odpłynęli do Argentyny. W listopadzie 1940 r. pianista polski dał pierwszy koncert w Buenos Aires. Wkrótce zagrał ich dziesiątki na całym kontynencie, osiągając popularność wprost niewyobrażalną. Sława jaką osiągnął w Ameryce Południowej sprawiła, że otrzymał propozycję występu w nowojorskiej Carnegie Hall. W kwietniu 1942 r. odbył się recital Małcużyńskiego w osławionej sali, pamiętającej koncerty Ignacego Jana Paderewskiego, Józefa Hofmanna, Ignacego Friedmana i Maurycego Rosenthala, zakończony sukcesem na miarę wspomnianych polskich mistrzów klawiatury. Nawet wymagający krytyk Olin Downes uległ czarowi gry Małcużyńskiego i napisał:

„Małcużyński mistrzowsko panuje nad wszystkimi środkami pianistyki [...]. Sławną Sonatę Liszta deklamuje on z rozmachem, w wielkim stylu [...], Chopina gra natomiast z wielką prostotą, a jednak w sposób dramatyczny. Umie być równocześnie naturalny i wielki.”

Po nowojorskim tryumfie, Małcużyński rozpoczął wielkie tournée po USA. Grał z najlepszymi dyrygentami (Kusewicki [Koussewitzky – przyp. dla tłum.], Monteux, Paray, Mitropoulos, Reiner, Szell i in.) i orkiestrami, w największych salach, przyciągając tysiące słuchaczy.

Pod koniec wojny, transportem wojskowym (marzec 1945), pianista dotarł do Anglii, gdzie dał w Londynie koncert, a kilka miesięcy później pojawił się w Paryżu, by tamtejsza publiczność odkryła go ponownie. Od tego momentu kariera Małcużyńskiego zaczyna rozwijać się błyskawicznie. Każdego roku daje dziesiątki koncertów na różnych kontynentach, nagrywa płyty dla renomowanych firm fonograficznych (Columbia, Angel, EMI). Odbywa kilka tournées koncertowych wokół globu ziemskiego: pierwsze dla upamiętnienia 100. rocznicy śmierci Chopina (1949), trzecie – w 150. rocznicę urodzin Chopina (1960); grał wówczas głównie dzieła uwielbianego kompozytora.

Po raz pierwszy po wojnie, do Polski pianista przyjechał w 1958 r. Każdy jego koncert był niemal patriotycznym świętem, a on sam uchodził za bohatera narodowego. Do śmierci, która nastąpiła nagle podczas pobytu na Majorce, artysta wielokrotnie odwiedzał ojczyznę. W latach 1960, 1970 i 1975 był jurorem Konkursów Chopinowskich w Warszawie.

Do najwspanialszych kreacji pianistycznych Małcużyńskiego utrwalonych na płytach należą dzieła Chopina, Liszta, Brahmsa, Francka, Czajkowskiego i Rachmaninowa.

Stanisław Dybowski

 

Wg kategorii: