Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres

Aleksander Hoffmann

Aleksander Hoffmann

*23 I 1805 Nowy Dwór nad Narwią, †2 XI 1867 Kutno

Aleksander Julian Hoffman (1805-1867), urodził się w Nowym Dworze (Mazowieckim) jako syn Karola Beniamina Hoffmana (Hoffmanna) i Zofii Hanke. Miał dwóch braci: Ludwika (ur. 1800), kartografa, powstańca 1831 i emigranta we Francji, oraz Karola, prawnika, radcę prokuratorii generalnej Królestwa Polskiego. Ich ojciec od 1794 roku był asystentem buchaltera w Mennicy Królewskiej, zaś od 1810 już kontrolerem generalnym tej Mennicy. W tym czasie intendentem oraz głównym inżynierem (mincmajstrem) Mennicy był Jakub Benik, pierwszy warszawski przyjaciel Mikołaja Chopina. Powszechnie znienawidzony Hoffman był postacią kontrowersyjną i konfliktową, czego wyrazem były jego liczne donosy na współpracowników, w tym na Benika, do władz Królestwa. Sam był oskarżony o malwersację. Wynikłe z tego dochodzenia urzędowe oczyszczały pomówionych, a Hoffman był karany grzywnami; pozostawał jednak na swoim stanowisku. Jak się później okazało w czasie powstania listopadowego, był regularnym współpracownikiem tajnej policji i zaufanym donosicielem Nowosilcowa, za co został wyrokiem sądu wojennego stracony w 1831 r. Nie ułatwiło to sytuacji jego synom, walczącym w szeregach Wojska Polskiego.

 

 

Zanim to nastąpiło, mały Aleksander, mieszkający z rodzicami w budynku Mennicy (ul. Bielańska 607) uczył się z powodzeniem gry na fortepianie, był uczniem gimnazjum pijarów a następnie do 1822 r. - uczniem Liceum Warszawskiego, gdzie język francuski wykładał Mikołaj Chopin.  Ta ostatnia znajomość miała w późniejszych latach swój dalszy ciąg, którego ślady odnajdujemy w korespondencji Fryderyka z rodziną w Warszawie[1]. Wnioskować z niej można, że obaj młodzi ludzie, mimo że rozminęli się w latach licealnych (Chopin wstąpił do Liceum w 1823), znali się z czasów warszawskich, a rodzice Fryderyka kontaktowali się w latach późniejszych z matką Aleksandra Hoffmana[2]. W 1826 r. Hoffman ukończył wydział lekarski na Uniwersytecie Warszawskim, po czym wyjechał na dalsze studia do Berlina, gdzie przebywał półtora roku. W tym czasie został wyznaczony przez władze uczelni (1827) - wraz z innym kandydatem medycyny, Ferdynandem Dworzaczkiem - na tzw. oponenta podczas obrony pracy doktorskiej Adama Bogumiła Helbicha, zatytułowanej De carbunculo polonico (O polskim kołtunie). Obaj - Dworzaczek i Helbich - występują epizodycznie w biografii Fryderyka Chopina. Po studiach w Berlinie Hoffman złożył egzaminy lekarskie w Wilnie w 1828 r. i powrócił do Warszawy, gdzie przy pomocy finansowej ojca otworzył własny gabinet lekarski. W początku 1830 r. został mianowany pierwszym lekarzem Domu Przytułku i Pracy, gdy zaś wybuchło powstanie został wcielony do 5. Pułku ułanów jako lekarz sztabowy. Po bitwie pod Grochowem zachorował na "typhus bellicus" i następnie, po upadku powstania, wraz z korpusem gen. Rybińskiego przeszedł 5 października 1831 r. do Prus w randze majora. Udał się do Paryża, gdzie pozostał do 1838 r. W końcu 1832 r. spotkał się z Fryderykiem Chopinem, który przyjął go na wspólne mieszkanie przy Cité Bergère 4. Przenosząc się w czerwcu 1833 r. na Chaussée d'Antin 5, Chopin zabrał ze sobą Hoffmana i tu razem przemieszkali do lata 1834, kiedy to Hoffman, rozwijający praktykę lekarską, przeniósł się do samodzielnego, niedaleko położonego mieszkania. W tym czasie obaj zostali przyjęci w poczet nowozałożonego Towarzystwa Polsko-Literackiego.

W 1838 r. Hoffman przeniósł się na rok do Soultz w Alzacji, zaś w roku następnym poślubił w Paryżu Polkę z Poznania, pannę Adelię Wodpol, córkę Wandalina Wodpola i Konstancji Bojanowskiej. Ślub przypuszczalnie miał miejsce w "polskim" kościele św. Rocha na Wyspie św. Ludwika, co skłania do przypuszczeń, że obecnym był Chopin, który - jak przy ślubie Jan Matuszyńskiego trzy lata wcześniej, i przy ślubie Józefa Bohdana Zaleskiego w dziesięć lat później - mógł z tej okazji grać tam na organach. Hoffmanowie przenieśli się następnie do Poznania, gdzie Aleksander otrzymał zgodę władz pruskich na naturalizację i osiedlenie (pomagał mu w tym znany działacz dr Karol Marcinkowski). W Poznaniu prowadził praktykę lekarską; jego żona zapadła w 1845 r. na chorobę nerwową[3] i 7 lutego 1849 r. zmarła[4]. Zmarło też dwoje ich dzieci (pozostała pięcioletnia córka Maria). Wówczas Hoffman przeniósł się do Śremu, gdzie przez kilka lat prowadził praktykę lekarską. Tu odnowił paryską znajomość z dużo młodszą Emilią Borzęcką, z którą 2 listopada 1853 r. ożenił się w kościele parafialnym w Panience[5]. Będąc przejazdem w Kutnie, Hoffman nagle zmarł 2 listopada 1867 r. W akcie zgonu wpisano jego miejsce zamieszkania - Soczewka[6].

Piotr Mysłakowski
Czerwiec 2012


Bibliografia:

Ferdynand Hoesick, Z rozmów o Chopinie, "Kraj" 1900, nr 32 s. 437-439, nr 33 s. 449-451.
Franciszek German, Fryderyk Chopin i doktor Aleksander Hoffman, "Rocznik Chopinowski" nr 13, Warszawa 1981, s. 49-63. Zob. też przedruk z komentarzami Krzysztofa Budzynia [w:] Śremski Notatnik Historyczny, nr 6, Śrem 2010, s. 48-66.
Edward Stocki, Zapomniani lekarze - przyjaciele Fryderyka Chopina [w:] Polski Tygodnik Lekarski, 1956, s. 1102-1104; tenże, Dr med. Aleksander Hoffman - zapomniany przyjaciel Fryderyka Chopina [w:] Polski Tygodnik Lekarski, 1972, s. 1733-1735.

 

[1] List Mikołaja Chopina do Fryderyka w Paryżu (z 7 grudnia 1833 ): ...Tysiące pięknych pozdrowień dla p. Hoffmanna; jakże się cieszę, iż jesteście razem!

[2] List Mikołaja Chopina do Fryderyka w Paryżu (z 7 września 1834): ...Posyłaliśmy do matki Hoffmanna; wyjechali na wieś na krótki czas. Dobrze by zrobił, gdyby napisał do matki, która nie otrzymała listu i bardzo się niepokoi, jak niedawno mówiła; nie omieszkamy dać jej znać o tym, co nam doniesiesz, skoro tylko powróci.

List Mikołaja Chopina do Fryderyka w Paryżu (z 24 listopada 1834): ...Wiele pozdrowień także dla Hoffmanna, Twego zacnego sąsiada.

[3] O chorobie pani Hoffmanowej pisze w 1845 r. do Bibianny Moraczewskiej Narcyza Żmichowska, Listy, t. 2, Wrocław 1960, s. 10 i 638.

[4] Archiwum Państwowe Poznań, akt zgonu nr 29/1849. Zmarła przy ul. Fryderyka 23 w wieku 33 lat, pozostawiając męża i córkę Marię, 5 ¼ lat.

[5] Szczegóły te ustalił niedawno Krzysztof Budzyń, śremski badacz-regionalista i wydawca Śremskiego Notatnika Historycznego.

[6] Soczewka, wieś na lewym brzegu Wisły, w dawnym powiecie gostyńskim, znana z wielkiej wytwórni papieru, założonej w 1842 r. przez J. Epsteina.


 

Wg kategorii: