Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Nikita Magaloff

Nikita Magaloff

Nikita Magaloff

*21 II 1912 Petersburg, †26 XII 1992 Vevey

Nikita Magaloff (Magalaszwili) - urodził się w rodzinie gruzińsko-rosyjskiej; matka i wuj byli pianistami-amatorami. Do przyjaciół rodziny należeli m.in. Rachmaninow, Prokofiew i szczególnie Aleksander Siloti. W 1918 Magaloff wraz z rodzicami wyjechał z Rosji do Finlandii, w 1922 przeniósł się do Paryża, gdzie studiował w Konserwatorium Paryskim w klasie Isidore'a Philippa; uczelnię ukończył w 1929 zdobywając Premier Prix. W 1938 przystąpił do konkursu im. E. Ysaÿe w Brukseli, gdzie nie odniósł jednak powodzenia. Rozpoczął karierę koncertową, zrazu w Niemczech i we Francji. Występował często ze skrzypkiem Józsefem Szigetim (poślubił także jego córkę) i Arthurem Grumiaux, wiolonczelistą Pierrem Fournierem. Z tego okresu datują się również bliskie kontakty pianisty z Arturem Schnablem, Walterem Giesekingiem, a także Ravelem i Strawińskim (jako pierwszy nagrał na płyty jego Koncert na fortepian i instrumenty dęte). W 1949 Magaloff przejął po zmarłym Dinu Lipattim klasę fortepianu w Konserwatorium w Genewie, gdzie wykładał do 1960. Zasiadał w jury Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. F. Chopina w 1965 i 1980; w proteście przeciw niedopuszczeniu Ivo Pogorelicia do IV etapu Magaloff wraz z Marthą Argerich wycofał się z jury. W kolejnych latach prowadził klasy fortepianu i kursy mistrzowskie m.in. Paryżu, Sienie, Taorminie i Montreux, gdzie w latach 1965-1989 był przewodniczącym jury konkursu im. Clary Haskil. Do jego uczniów należeli m.in. Jean-Marc Luisada, Maria Tipo, Sergio Calligaris i Michel Dalberto; udzielał lekcji Marcie Argerich.

Magaloff działał także jako kompozytor, pozostawił m.in. wirtuozowską Toccatę oraz własne kadencje do koncertów Mozarta.

Styl gry Magaloffa cechowała oszczędność i zachowanie klasycznych proporcji. Nie nadużywał forte, kładąc nacisk na prowadzenie melodii i dokładną realizację tekstu. Nawiązywał do tradycji szkoły francuskiej, ale wiele też czerpał z „obiektywizujących" tendencji obecnych w grze pianistów niemieckich, szczególnie Artura Schnabla, co ujawniało się m.in. w sięganiu po rękopiśmienne wersje niektórych utworów Chopina i Skriabina. Stosunkowo mniej wyraźne były związki jego pianistyki z tradycją rosyjską. W szerokim, eklektycznym repertuarze artysty obok kompozytorów rosyjskich (szczególnie Skriabina) i muzyki francuskiej istotne miejsce zajmował Mozart - Magaloff wykonywał jego sonaty solowe, koncerty i utwory kameralne. Cenione są także jego interpretacje Mendelssohna i Schuberta; w młodości uchodził za znakomitego wykonawcę dzieł Liszta.

Szczególne miejsce zajmuje Magaloff w historii chopinistyki. Jako pierwszy pianista w Europie (po Aleksandrze Braiłowskim, który uczynił to w USA) wykonał w sali koncertowej komplet dzieł Chopina. W 1954-58 dla Dekki jako pierwszy zarejestrował Chopinowskie œuvres complètes na płytach (w latach 70-tych nagrał ponownie komplet dzieł kompozytora dla Philipsa), zapewniając sobie tym samym miejsce w historii fonografii. W kompletach tych zawarł nawet utwory bardzo rzadko grywane przez innych pianistów, jak Sonata c-moll op. 4 czy Wariacje B-dur op. 12.

Interpetacje Magaloffa wymykają się jednoznacznej stylistycznej filiacji. Pod względem techniki gry (lekkość uderzenia, cieniowanie dźwięku) przypominał pianistów francuskich, ale całkowicie obca była mu charakterystyczna dla Cortota emfaza i romantyczna ekspresja; wycofanym, niekiedy wręcz surowym stylem gry nawiązywał do wykonań Backhausa i Roberta Casadesus. Z nagrań chopinowskich Magaloffa wyróżniają się m.in. Sonata h-moll, Koncert e-moll (kilka nagrań, m.in. z Radio Sinfonieorchester Basel pod dyr. Serge'a Baudo i z Orchestre des concerts Lamoureux pod dyr. Roberto Benziego), mazurki oraz pieśni nagrane z turecką sopranistką (polskiego pochodzenia) Leylą Gencer.

Magaloff nie lubił nagrywać w studiu, jego spuścizna płytowa jest skąpa. Poza 13-płytowym kompletem dzieł Chopina (obecnie wycofanym z katalogu) wyróżnić można komplet etiud Skriabina (Valois/Naïve), Goyescas Granadosa z 1954 (Decca), płytę z utworami Mendelssohna (m.in. Variations sérieuses, Rondo capriccioso, wybór Pieśni bez słów, Sonata op. 106), zapis koncertu na Festiwalu w Salzburgu w VIII 1969 (m.in. Sonatina canonica Dallapiccoli i Gaspard de la nuit Ravela) oraz dwupłytową reedycję Philipsa (w serii Great Pianists of the 20th Century), zawierającą m.in. słynną interpretację Études d'après Paganini Liszta, sonatę Haydna, Sonatę c-moll, Bolero op. 19, nokturny i mazurki Chopina. Wiele nagrań Magaloffa dostępnych jest na płytach mniejszych wytwórni (m.in. Orfeo).

Wojciech Bońkowski 

luty 2007 


  Bibliografia:
Franca Cella, Nikita Magaloff. Con la collaborazione di Irène Magaloff, Nuova Edizioni, Mediolan 1995

 

Wg kategorii: