Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Yakov Zak

Yakov Zak

Yakov Zak

*20 XI 1913 Odessa, †27 VI 1976 Moskwa

Jakow Zak – laureat I nagrody III Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1937). Jakow Zak naukę gry na fortepianie rozpoczął pod kierunkiem Marii Starkowej w Konserwatorium w Odessie. Ona ukształtowała muzycznie utalentowanego ucznia oraz rozwinęła jego technikę pianistyczną. Konserwatorium ukończył mając 19 lat (1932). Pierwszy swój publiczny recital młodociany pianista dał w wieku 15 lat – wykonał wówczas utwory Beethovena, Liszta, Chopina i Débussy’ego.

W 1932 roku Zak przyjęty został na aspiranturę u Henryka Neuhausa w Konserwatorium Moskiewskim, którą ukończył w 1935 roku. Z powodu ciężkiej choroby prof. Neuhausa, w roku akademickim 1933/34, uczęszczał na zajęcia aspiranckie do prof. Konstantego Igumnowa.

W 1935 roku pianista wziął udział w II Wszechzwiązkowym Konkursie Muzyków-Wykonawców w Moskwie, gdzie zajął trzecie miejsce. Dwa lata później (1937) przyjechał do Warszawy, aby spróbować szczęścia na III Konkursie Chopinowskim. Do konkursu przygotowywał się sam, co pewien czas jedynie konsultując wyniki swej pracy z prof. Neuhausem. Szczęście się do niego uśmiechnęło. W wyniku dwuetapowych eliminacji otrzymał I nagrodę oraz nagrodę Polskiego Radia w postaci srebrnego odlewu maski Chopina za najlepsze wykonanie mazurków.

Na warszawskim konkursie Zak zwrócił na siebie uwagę już pierwszym występem. Profesor Karol Stromenger napisał o tym w prasie następująco:

„Dnia szóstego [przesłuchań – przyp. sd], wybił się pianista rosyjski Jakow Zak. Zdawało się, że fortepian nagle zakwitł tonem żywym i soczystym. Instrument nabrał barw, spłynął na salę piękny dźwięk [...] Niezwykle świetne było wykonanie Etiudy a-moll nr 2 z op. 10 w tempie niemal glissando, ze zdumiewającą przy tym równością. Przy całej finezji uderzenia mazurki podane były z prostotą.”

W pokonkursowym sprawozdaniu prof. Piotr Rytel, sam świetny pianista i kompozytor, grę Zaka scharakteryzował słowami:

„Piękne zwycięstwo i tryumf [...]. Mazurki, owe tak najbardziej polskie mazurki Chopina, najlepiej, jak się okazuje, zrozumiał, odczuł, grał pan Jakow Zak. [...]. To, co robią palce Zaka, ta ich perfekcja, niespotykana u pianistów innych, może nawet przewyższających Zaka swym talentem [...] musi imponować i – bądźmy szczerzy – zachwycać. [...]. Tą perfekcją, tą absolutną swobodą [...] Zak pobił wszystkich – w opinii jurorów i prawdopodobnie także w opinii wielu słuchaczów.”

Od momentu wielkiego sukcesu osiągniętego w Warszawie, Zak zaczął rozwijać działalność koncertową na wielką skalę. Występował w różnych miastach swojego kraju, po wojnie odbywał tournées artystyczne po wielu krajach Europy (Anglia, Holandia, Belgia, Francja, Finlandia, Szwajcaria, Niemcy, Bułgaria, Jugosławia, Rumunia, Polska) oraz obu kontynentach amerykańskich (Kanada, Stany Zjednoczone, Brazylia).

Zak był pianistą uniwersalnym: świetnie interpretował dzieła np. Beethovena, Chopina, Schumanna i Liszta, jak też Prokofiewa, Rachmaninowa, Débussy’ego, R. Straussa i Szostakowicza. Ze względu na wyjątkową łatwość uczenia się nowych utworów oraz umiejętność wnikania w ich sens, pianista był bardzo często proszony o prawykonania nowych dzieł współczesnych kompozytorów, jak np. Gołubiewa, Lewitana i Kabalewskiego. Przez kilka lat tworzył z Emilem Gilelsem duet fortepianowy.

Jakow Zak pozostawił po sobie opinię jednego z najwybitniejszych pianistów XX stulecia.

Pianista nagrał kilka płyt, na których utrwalił dzieła m.in. Chopina (impromptus, mazurki, nokturny, walce), Liszta, Prokofiewa (II Koncert fortepianowy g-moll), Rachmaninowa (Rapsodia na temat Paganiniego), Ravela (Koncert fortepianowy G-dur), R. Straussa (Burleska) i Szostakowicza (preludia i fugi).

Obok działalności wirtuozowskiej, Zak przez całe swe artystyczne życie zajmował się pedagogiką w Konserwatorium Moskiewskim: początkowo jako asystent prof. Neuhausa (od 1935 r.), a następnie – profesor klasy fortepianu (od 1947 r.); od 1965 r. był również kierownikiem Katedry Fortepianu.

Do jego wychowanków należą m.in. Eugeniusz Mogilewski, Walery Afanasiew, Mikołaj Pietrow i Lubow Timofiejewa.

Artysta był jurorem Konkursów Chopinowskich w Warszawie w roku 1955 i 1960.

Stanisław Dybowski

 

Wg kategorii: