Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Emil Grigoriewicz  Gilels

Emil Grigoriewicz Gilels

Emil Grigoriewicz  Gilels

*19 X 1916 Odessa, †14 X 1985 Moskwa

Emil Grigoriewicz Gilels urodził się w rodzinie muzycznej; siostra Elizawieta była skrzypaczką, żoną słynnego skrzypka Leonida Kogana. Naukę gry na fortepianie rozpoczął w wieku lat 6 u Jakowa Tkacza. Debiutował w czerwcu 1929 recitalem solowym. W latach 1930-35 studiował w Konserwatorium w Odessie w klasie Berty Reingbald. W 1933 otrzymał I nagrodę na Wszechzwiązkowym Konkursie Pianistycznym. 1935-37 odbył dalsze studia pianistyczne u Henryka Neuhausa w Moskwie. W 1936 zdobył II nagrodę na konkursie pianistycznym w Wiedniu, w 1938 - I nagrodę na konkursie im. E. Ysaÿe w Brukseli. W czasie II wojny światowej koncertował, występując m.in. w oblężonym Leningradzie. W 1947 odbył pierwsze tournée po Europie zachodniej, w 1955 jako pierwszy artysta radziecki po wojnie wystąpił w USA z Koncertem b-moll Czajkowskiego, wzbudzając sensację. Od 1938 wykładał w Konserwatorium Moskiewskim. Koncertował do końca życia, zmarł nagle w czasie pracy nad płytą z sonatami Beethovena, nie nagrawszy Sonaty op. 111.

Jeszcze jako nastolatek Gilels zdobył sławę jednego z czołowych wirtuozów szkoły rosyjskiej, szczególnie w utworach Liszta (m.in. Rapsodii hiszpańskiej). W późniejszym okresie w coraz silniejszym stopniu zaznaczała się w jego grze swoista tendencja do obiektywizmu, odrzucenie zbyt wybujałej ekspresji i swobody w interpretacji tekstu, stanowiące w pewnym sensie domknięcie tradycji A. Rubinsteina. Jest to szczególnie widoczne w interpretacjach utworów Mozarta oraz muzyki kameralnej, na polu której Gilels pozostawał bardzo czynny (występował m.in. w triu z Leonidem Koganem i Mścisławem Rostropowiczem, Kwartetem Amadeus, a także w duecie z siostrą Elizawietą i córką Jeleną, m.in. w Koncercie na 2 fortepiany Mozarta). Jego specjalnością były utwory Beethovena (szczególnie koncerty, które nagrał trzykrotnie, oraz późne sonaty), Schuberta, Brahmsa (wybitne interpretacje Ballad op. 10 oraz Koncertu B-dur pod dyr. F. Reinera i E. Jochuma), sięgał także po sonaty Webera, koncerty Saint-Saënsa, Koncert g-moll Mendelssohna. Mniej znane, a bardzo ciekawe są interpretacje muzyki francuskiej (Debussy, Jeux d'eau i Pavane Ravela).

Był wybitnym interpretatorem współczesnej muzyki rosyjskiej, pierwszym wykonawcą m.in. VIII Sonaty Prokofiewa (1944), znane były jego wykonania Koncertu D-dur i Sonaty Es-dur Kabalewskiego, III Koncertu i sonat Prokofiewa, Sonaty h-moll Szostakowicza, Sonaty Weinberga, muzyki Czajkowskiego (wielokrotnie nagrał Koncert b-moll, sięgał także po II i III Koncert, a także Sonatę cis-moll). Sięgał także po mniej znane dzieła literatury rosyjskiej (II Sonata Głazunowa, sonaty g-moll i a-moll Medtnera). Bogata dyskografia Gilelsa rozproszona jest w edycjach kilku firm płytowych (EMI, CBS/Sony, Philips, Deutsche Grammophone, RCA, Music&Arts, Orfeo i in.). W ostatnich latach wznowione zostały (przez BMG/Melodiya oraz Brilliant Classics w serii Historic Russian Archives) rosyjskie nagrania artysty.

Chopin nie był specjalnością Gilelsa, ale pozostawił one wiele cennych interpretacji chopinowskich, m.in. Koncertu e-moll (z 1962 pod dyr. K. Kondraszyna), Ballady g-moll, Sonaty b-moll. Na płytach pozostawił ponadto polonezy op. 22, 40 i 53, Sonatę h-moll, Wariacje op. 2, nokturny op. 48 nr 1 i 55 nr 2, Preludia, nieliczne etiudy i mazurki. Szczególnie przekonujący jest Koncert, pełen polotu i technicznej swobody, nasycony romantyczną ekspresją, bez nadmiernie masywnych brzmień.

Wojciech Bońkowski wrzesień 2006

Dyskografia:
Pełną dyskografię (również nagrań nieoficjalnych) zawiera strona http://www.doremi.com/DiscGilComp.html
Filmografia:
The Art of Emil Gilels, VAI 4373 (DVD) [zawiera nagrania z Montrealu z lat 1969-71, m.in. Preludium i fugę D-dur BWV534 Bacha, Fantazję d-moll i Sonatę a-moll Mozarta, Scherzo i marsz Prokofiewa i Koncert b-moll Czajkowskiego]
André Cluytens-Emil Gilels, EMI Classics 4901249 (DVD) (zawiera nagranie Koncertu b-moll Czajkowskiego z ORTF z Paryża z 1959)
Szczegóły innych nagrań video Gilelsa zawiera strona http://www.therichteracolyte.org/gilels.html

 

Wg kategorii: