Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Alexandre Uninsky

Alexandre Uninsky

Alexandre Uninsky

*15 II 1910 Kijów, †19 XII 1972 Dallas

Uninsky Alexandre – laureat I nagrody II Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1932). Aleksander Uniński, pochodzący z rodziny polsko-rosyjsko-ukraińskiej, w Polsce uważany jest za pianistę rosyjskiego lub amerykańskiego, w Rosji – za polskiego. Będąc uczestnikiem Konkursu Chopinowskiego w 1932 roku podawał się za bezpaństwowca; zmarł jako obywatel Stanów Zjednoczonych.

Naukę gry na fortepianie odbył w Konserwatorium Kijowskim w klasie prof. Sergiusza Tarnowskiego. Na początku lat 20. ubiegłego stulecia rodzina Unińskich osiadła w Paryżu. Tam utalentowanego młodzieńca posłano do Konserwatorium, by kontynuował studia muzyczne. Profesorem jego w klasie fortepianu został Lazare Levy. W 1927 r. Uniński ukończył Konserwatorium z pierwszą nagrodą oraz otrzymał pisemną opinię Alfreda Cortota , jako rodzaj profesjonalnego błogosławieństwa wielkiego autorytetu pianistycznego.

W 1928 roku odbył się w Paryżu wielki debiut Unińskiego, który porwał publiczność swą pewną i precyzyjną techniką oraz wyjątkową kulturą muzyczną. Paryski sukces młodego pianisty zaowocował natychmiast zaproszeniami na tournée koncertowe po Hiszpanii i państwach Ameryki Południowej.

W 1932 r. Uniński przyjechał do Warszawy jako uczestnik II Konkursu Chopinowskiego. W konsekwencji dwuetapowych eliminacji, międzynarodowe jury pod przewodnictwem Adama Wieniawskiego (bratanek Henryka Wieniawskiego) – w wyniku losowania, ponieważ Węgier Imré Ungár miał taką samą ilość punktów – pianiście z Paryża przyznało pierwszą nagrodę oraz nagrodę Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków, w postaci płaskorzeźby głowy Chopina.

Prasa warszawska o występach konkursowych Unińskiego pisała pozytywnie. M.in. prof. Karol Stromenger dał następującą ocenę jego gry:

„Uniński [...] już po pierwszych taktach Sonaty zapowiada się jako muzyk i artysta pewny. Proporcje tonu, nasilenia doskonale utrzymane, miara i smak nie zawodzi nigdzie. Tempa nie wloką się, bo miara wewnętrznego nasilenia modyfikuje chyżość [...], lewa ręka nie śpi, polifoniczne unerwienie wychodzi na jaw. Lekko i z precyzją mkną Etiudy [...], wytworna prostota cechuje Mazurki. [...] Polonez jest w duchu utrzymany. Oto Chopin nie pogromcy fortepianu, ale Chopin bardzo chopinowski. Nie wiem, czy Aleksander Uniński jest albo będzie wielkim pianistą, ale wydaje mi się najlepszym chopinistą Konkursu”.

Zwycięstwo konkursowe w Warszawie sprawiło, że Uniński w krótkim czasie stał się modnym pianistą w Europie. Do Polski zapraszany był każdego sezonu, dając recitale i biorąc udział w koncertach symfonicznych. Na przykład tuż po Konkursie, w 1932 r. wystąpił z kilkoma koncertami w Warszawie, m.in. grał na fortepianie Chopina w Muzeum Narodowym; 4 XI pokazał się publiczności warszawskiej jako solista III Koncertu fortepianowego C-dur Sergiusza Prokofiewa.

Prawdopodobnie zbyt intensywna eksploatacja pianisty przez impresariów w latach 30. (XX w.), doprowadziła Unińskiego do obniżenia jakości artystycznej gry. Wskazywali na to krytycy muzyczni. Gdy w lutym 1938 roku wystąpił w Warszawie z recitalem, w prasie pojawiły się głosy następujące:

„Od [...] Konkursu Chopinowskiego [...], rozwinął Uniński wspaniale swą technikę [...] lecz równocześnie w interpretacji Chopina przeszedł pianista na znaną, a nieznośną manierę: rubatowania, nerwowości i pogoni za efektami, które by dawały wrażenie . [...] Uniński rozwinął się w dobrego pianistę, którego wszakże wybitnie słabą stroną jest... Chopin.”

Wybuch drugiej wojny światowej w 1939 roku zastał Unińskiego na Dalekim Wschodzie, gdzie odbywał tournée artystyczne. Szybko przedostał się do Francji i wstąpił do armii. Gdy ta skapitulowała, przez Lizbonę, dostał się do Ameryki Południowej i wznowił koncertowanie. W przeciągu roku odwiedził z koncertami prawie wszystkie kraje Ameryki Łacińskiej. W 1942 roku dotarł do Nowego Jorku, gdzie dal swój pierwszy recital w Carnegie Hall. Wykonał na nim m.in. Wariacje na temat Paganiniego Brahmsa, 6 Wielkich etiud na temat Paganiniego Liszta oraz wybór dzieł Chopina.

W 1955 roku Uniński został profesorem fortepianu Konserwatorium w Toronto oraz fakultetu muzycznego Uniwersytetu w Dallas. Od tego momentu zaczął ograniczać występy na rzecz pracy pedagogicznej. Na początku 1973 roku planował zorganizowanie obchodów 50-lecia działalności estradowej. Jubileusz pragnął rozpocząć koncertem w Warszawie – w miejscu, gdzie rozpoczęła się jego światowa kariera. Niestety, chwili tej nie doczekał.

Wśród jego uczniów był uczestnik Konkursu Chopinowskiego w 1970 roku Jeffrey Swann.

Stanisław Dybowski

 

Wg kategorii: