Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
György Cziffra

György Cziffra

György Cziffra

*5 XI 1921 Budapeszt, †15 I 1994 Senlis

György Cziffra - był synem ubogich węgierskich Cyganów, jego ojciec był cymbalistą, który w drugiej dekadzie XX wieku wyemigrował do Paryża, skąd został wydalony w czasie I wojny światowej. György wcześnie objawił talent, naukę gry na fortepianie rozpoczął ze starszą siostrą, w wieku 5 lat występował już publicznie w barach i cyrkach wędrownych, gdzie zyskał sławę improwizatora. Już w 1930 wstąpił do Akademii im. F. Liszta w Budapeszcie, gdzie studiował grę fortepianową u György Ferencziego, Ernő Dohnányiego i Istvána Thomana (ucznia Liszta i nauczyciela Bartóka). Debiutował w 1937. W czasie II wojny światowej służył w armii węgierskiej. Za próbę ucieczki na Zachód w latach 1950-53 był więziony w obozie pracy. Po wyjściu na wolność wznowił występy i w 1955 otrzymał nagrodę im. Liszta. W 1956 zbiegł pieszo do Austrii, gdzie w listopadzie dał owacyjnie przyjęty recital. Następnie przeniósł się z rodziną do Paryża; w 1968 otrzymał obywatelstwo francuskie. Po tragicznej śmierci w 1981 syna György, znanego dyrygenta, ograniczył występy publiczne, poświęcając się prowadzeniu fundacji swego imienia w Senlis.

Pozycja Cziffry w pianistyce XX wieku nie jest jednoznaczna. Dla niektórych (szczególnie krytyków francuskich) jest jednym z największych współczesnych wirtuozów, jako wykonawca dzieł Liszta stawiany na równi z Aldo Ciccolinim, Lazarem Bermanem i Vladimirem Horowitzem. Już jednak za życia zarzucano mu pustą wirtuozerię, ekscentryczność, wahania nastrojów, które miały ujemnie wpływać na jego grę. Choć sięgał po twórczość Couperina, Hummla, Beethovena, Fielda, Schumanna, Francka, Ravela (Jeux d'eau), koncerty Mendelssohna, Griega, Czajkowskiego, Rachmaninowa, centralne miejsce w repertuarze Cziffry zajmował Liszt. Był uznanym wykonawcą obu Koncertów, Totentanz, Rapsodii węgierskich, Grand galop chromatique, Études d'exécution transcendante, Années de pèlerinage. Pomimo sławy superwirtuoza Cziffra kładł nacisk na element liryczny, podkreślał ludową rytmikę, stosował tempa raczej umiarkowane. Nie posiadał zbyt mocnego tonu, za to bardzo śpiewny, co podkreślał subtelnym frazowaniem. Chętnie wykonywał repertuar wirtuozowski, parafrazy i transkrypcje (sam też pisał utwory tego typu, m.in. na tematy z oper Rossiniego, Verdiego i operetek Straussa). Większość nagrań Cziffry opublikowała firma EMI ; rejestracje z okresu węgierskiego dostępne są na płytach Hungarotonu.

Pięciopłytowy album nagrań Chopinowskich Cziffry zebrała firma EMI. Znalazły się na nim m.in. Koncert e-moll, Rondo à la krakowiak, sonaty b-moll i h-moll, komplet etiud, impromptus, walców i polonezów (oprócz op. 22), Barkarola, Fantazja f-moll, Ballada f-moll, Scherzo b-moll. Mimo dużej sprawności palcowej nie są to wykonania typowo wirtuozowskie ; cechuje je pogłębiona ekspresja, łagodny, cieniowany dźwięk, niekiedy (Fantazja f-moll) epicki rozmach, zawsze jednak z elementem dyscypliny.

Wojciech Bońkowski

Wrzesień 2006


Bibliografia:

Georges Cziffra Jr., Des canons et des fleurs, Robert Laffont, Paryż 1977

Georges Cziffra, Le Piano, Denoël, Paryż 1977

Georges Cziffra, Transcriptions: Grandes études de concert pour piano, 2 tomy, Cziffra Edition, Senlis / C. F. Peters, Frankfurt 1995-2000 [zawiera Fantazję rumuńską oraz 15 transkrypcji fortepianowych Cziffry]

Dyskografia:

http://users.pandora.be/marcel/cziffra_recordings.htm

Filmografia:

http://users.pandora.be/marcel/cziffra_video_releases_website.htm


 

Wg kategorii: