Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Światosław Richter

Światosław Richter

Światosław Richter

*20 III 1915 Żytomierz, †1 VIII 1997 Moskwa

Światosław Tieofiłowicz Richter - był synem Rosjanki i osiadłego w Rosji niemieckiego organisty ewangelickiego. Wychowywał się w Odessie, gdzie wcześnie objawił zainteresowania muzyczne, pracując jako korepetytor w Operze i Balecie Odeskim, co zapoczątkowało trwającą całe życie namiętność do opery. Debiutował w kasynie inżynierskim w 1934. Regularne studia pianistyczne rozpoczął dopiero w wieku 22 lat u Henryka Neuhausa w Moskwie. Z powodu zatargów z władzami radzieckimi był dwukrotnie usuwany z uczelni. W 1940 debiutował w Filharmonii Moskiewskiej, wykonując z rękopisu VI Sonatę Prokofiewa. W 1945 zdobył I nagrodę na Wszechzwiązkowym Konkursie Pianistycznym. W tym samym roku związał się z sopranistką Niną Dorliak, z którą występował w duecie. Od 1949 występował w Europie wschodniej, jednak nie pozwalano mu na wyjazd na Zachód. Sławę Richtera jako jednego z największych pianistów współczesnych zaczęli szerzyć artyści zachodni, którzy odwiedzili ZSRR, m.in. Van Cliburn. Amerykański debiut Richtera w Carnegie Hall w październiku 1960 wywołał niesłychany entuzjazm. W późniejszych latach unikał słynnych sal koncertowych, występując często w prowincjonalnych ośrodkach; w 1964 założył festiwal muzyczny w Grange de Meslay we Francji, gdzie corocznie występował. Był także malarzem, autorem kilku wystaw w ZSRR.

Uważany przez niektórych krytyków (P. Rattalino) za najwybitniejszego pianistę XX wieku Richter ukoronował swoją osobowością stuletnią tradycję wielkiej szkoły rosyjskiej. Jego styl można w największym skrócie określić jako par excellence romantyczny, ale skupiony na postaci kompozytora, a nie na ego wykonawcy. Małomówny, wycofany, wyjątkowo skromny, z pietyzmem podchodził do każdego wykonywanego dzieła. Był pianistą niezwykle sprawnym, o dobrze rozwiniętej technice palcowej i mocnym uderzeniu, dał - szczególnie w młodości - wybitne interpretacje muzyki wirtuozowskiej, jak koncerty Liszta, Isłamej Bałakiriewa, nie był jednak typem wirtuoza, raczej poety, poszukującego pogłębionej ekspresji zarówno w Das wohltemperirte Klavier, sonacie Beethovena, jak i etiudzie Skriabina. Był mistrzem muzyki rosyjskiej - pierwszym wykonawcą VII Sonaty Prokofiewa, do dziś niedościgłe są jego interpretacje V Koncertu Prokofiewa, Etiud-obrazów Rachmaninowa, Obrazków z wystawy Musorgskiego, utworów kameralnych Szostakowicza - jednak do swoich interpretacji wnosił także pewien rzeczowy, chciałoby się powiedzieć protestancki element tradycji niemieckiej. W późniejszych nagraniach, szczególnie wspaniałym komplecie opublikowanym przez Philipsa, Richter wyraźnie pogłębił swoje interpretacje, sięgając niekiedy (Sonata B-dur Schuberta, utwory Bacha) po bardzo wolne tempa, miększy dźwięk, ograniczył kontrasty dynamiczne, cały przebieg utworu podporządkowując medytacyjnej zadumie.

Zdumiewającą cechą sztuki Richtera był jego ogromny, encyklopedyczny repertuar. Wykonywał znakomitą większość koncertów fortepianowych i utworów solowych od Rameau do Szostakowicza, był także jednym z najaktywniejszych pianistów-kameralistów, występując w zespołach m.in. z N. Dorliak, D. Fischerem-Dieskauem, P. Schreierem, P. Pearsem, J. Baszmietem, L. Kaganem, N. Gutman, B. Brittenem (w duecie na dwa fortepiany), kwartetami im. Borodina i Beethovena oraz szczególnie często z D. Ojstrachem i M. Rostropowiczem. Sięgał po rzadko wykonywane przez pianistów jego pokolenia i sławy utwory, jak koncerty Dvořáka i Brittena, wariacje Weberna i Regera, sonaty Miaskowskiego i Szymanowskiego, utwory Bartóka, Hindemitha, Strawińskiego, pieśni Wolfa, Koncert kameralny Berga, grywał nawet (do ostatniej zapisanej nuty) niedokończone sonaty Schuberta. Kompozytorami mu najbliższymi byli Beethoven (szczególnie Koncerty oraz wczesne sonaty), Schumann, Brahms, Prokofiew, Rachmaninow i Skriabin, we wcześniejszym okresie Liszt (wybitne nagrania Koncertów i Études d'exécution transcendante), w późniejszym - Schubert, a zwłaszcza Bach i Mozart.

Z ogromną spuścizną fonograficzną Richtera mierzyć się mogą tylko pojedynczy pianiści XX wieku (C. Arrau. A. Brendel). Wśród niezwykle licznych edycji płytowych wyróżniają się: Praga Recordings (10 płyt, nagrania koncertowe z festiwalu Praska Wiosna z lat 1959-86, m.in. wspaniała Fantazja C-dur i Etiudy symfoniczne Schumanna, ballady Chopina, Koncert c-moll Beethovena), Decca (6 płyt, nagrania koncertowe z lat 1985-89, m.in. sonaty Brahmsa i Haydna, utwory Schumanna, Weberna, Szymanowskiego), Philips (21 płyt, nagrania w większości z lat 1986-92, Uwertura francuska i suity Bacha, poruszająca Fantazja c-moll i sonaty Mozarta, późne sonaty oraz Kwintet dęty Beethovena, Chopin, Liszt, Rachmaninow, Prokofiew), BMG/Melodiya (10 płyt); wielkie uznanie na całym świecie od momentu publikacji zdobyło nagranie koncertów a-moll Schumanna i G-dur Prokofiewa z Warszawy z 1958 pod dyr. Witolda Rowickiego.

Lista utworów, których Richter dał interpretacje „definitywne", nie ma właściwie końca: suity angielskie Bacha, wczesne sonaty (op. 2, 7 i 10) Beethovena i jego Wariacje na temat Diabellego (cztery nagrania oficjalne, liczne pirackie), liczne utwory Schumanna, w tym jego Sonata g-moll, rzadziej wykonywaną przez innych pianistów, sonaty op. 1 i 2 Brahmsa, sonaty oraz I i V Koncert Prokofiewa (kilkanaście nagrań), sonaty skrzypcowe Brahmsa, Francka i Prokofiewa z D. Ojstrachem, komplet sonat wiolonczelowych Beethovena z M. Rostropowiczem, Koncert potrójny Beethovena z Ojstrachem i Rostropowiczem pod dyr. H. von Karajana, pieśni Wolfa z D. Fischerem-Dieskauem.

Jest znamienne, że przy swoich bezkresnych horyzontach muzycznych Richter nie był właściwie chopinistą. Jego interpretacje chopinowskie pozostają kontrowersyjne. Wykonywał m.in. Koncert f-moll, ballady, scherza, większość etiud, niektóre nokturny i polonezy, Preludia (nigdy w całości, zawsze we własnym wyborze i układzie), nie grał natomiast w ogóle sonat, unikał mazurków. W swych interpretacjach Chopina odrzucał Richter element „polski", umieszczając Chopina w głównym nurcie europejskiego romantyzmu, z epickim niekiedy rozmachem, ale także skupieniem na lirycznym szczególe. Wśród najlepszych nagrań wymienić trzeba Preludia z koncertu w Tokio (1979) oraz pełną dramaturgii Balladę F-dur z Pragi (1960).

Wojciech Bońkowski
Wrzesień 2006

Bibliografia:

http://trovar.com/str/books/index.html

Dyskografia:

Najpełniejszą dyskografię nagrań opublikowanych zawiera strona http://trovar.com/str/discs/index.html

Dyskografię zawierającą także nagrania pirackie podaje: http://www.doremi.com/sr.html

Filmografia:

Richter: L'insoumis [tyt. ang. Richter: The Enigma], reż. Bruno Monsaingeon, NVC Arts 23029-3 (VHS) 23029-2 (DVD) [film biograficzny z wypowiedziami Richtera i jego przyjaciół, krótkie fragmenty wielu utworów, 154']

Szczegóły innych nagrań video Richter zawiera strona http://www.therichteracolyte.org/richter.html


 
Światosław Richter w Youtube:
Richter Światosław Andante spianato i Wielki Polonez Es-dur
Wyświetleń: 6730
12345
06:12
Richter Światosław Andante spianato i Wielki Polonez Es-dur
Wyświetleń: 21087
12345
08:24
Richter Światosław Ballada f-moll
Wyświetleń: 5705
12345
10:46
Richter Światosław Ballade in A flat major,

Nagranie live, Moskwa 1950 

Wyświetleń: 21707
12345
08:05
Richter Światosław Ballade in F major,

Nagranie live z roku 1950.

 

Wyświetleń: 4075
12345
07:20
Richter Światosław Ballade in G minor,

Nagranie live z roku 1960.

Wyświetleń: 51759
12345
08:45
Richter Światosław Ballade in G minor,
Wyświetleń: 3334
12345
08:55
Richter Światosław Ballade in G minor,
Wyświetleń: 5309
12345
09:06
Richter Światosław Etude in A flat major, Op. 10 No. 10
Wyświetleń: 5626
12345
02:08
Richter Światosław Etude in A minor, Op. 10 No. 2
Wyświetleń: 20021
12345
02:35
Richter Światosław Etude in A minor, Op. 25 No. 11
Wyświetleń: 66483
12345
04:08
Richter Światosław Etude in C major, Op. 10 No. 1 & Etiudy op. 10 nr 2,3
Wyświetleń: 34173
12345
07:20
Richter Światosław Etude in C major, Op. 10 No. 1
Wyświetleń: 12209
12345
01:58
Richter Światosław Etude in C minor, Op. 10 No. 12
Wyświetleń: 48628
12345
02:10
Richter Światosław Etude in C minor, Op. 10 No. 12
Wyświetleń: 462436
12345
02:11
Richter Światosław Etude in C minor, Op. 25 No. 12
Wyświetleń: 12805
12345
02:48
Richter Światosław Etude in C sharp minor, Op. 10 No. 4
Wyświetleń: 185765
12345
01:36
Richter Światosław Etude in C sharp minor, Op. 10 No. 4
Wyświetleń: 198690
12345
01:36
Richter Światosław Etude in E major, Op. 10 No. 3
Wyświetleń: 15272
12345
04:06
Richter Światosław Etude in E minor, Op. 25 No. 5
Wyświetleń: 23868
12345
01:19
Richter Światosław Etude in E minor, Op. 25 No. 5
Wyświetleń: 3136
12345
01:19
Richter Światosław Etude in F minor, Op. 25 No. 2

Londyn 1989

Wyświetleń: 35748
12345
04:42
Richter Światosław Etude in G sharp minor, Op. 25 No. 6 & Etiuda op. 25 nr 7
Wyświetleń: 11722
12345
07:27
Richter Światosław Koncert fortepianowy f-moll cz. I, fragment 1

Dyrygent: Yevgeny Svetlanov; Orkiestra: USSR Symphony Orchestra
Nagranie z 20 Grudnia 1966, Moskwa

Wyświetleń: 5147
12345
08:06
Richter Światosław Nocturne in B major,
Wyświetleń: 1088
12345
05:50
Richter Światosław Nocturne in E major, Op. 62 No. 2

Praga, 18 października 1972

Wyświetleń: 96576
12345
05:51
Richter Światosław Nocturne in E major, Op. 62 No. 2
Wyświetleń: 7043
12345
05:51
Richter Światosław Nocturne in E minor [Op. 72]
Wyświetleń: 62200
12345
04:45
Richter Światosław Nocturne in E minor [Op. 72]

Praga, 18 Października 1972.

Wyświetleń: 46603
12345
04:12
Richter Światosław Nocturne in F major, Op. 15 No. 1

Nagranie z 1966 roku.

Wyświetleń: 4131
12345
04:37
Richter Światosław Nocturne in G minor, Op. 15 No. 3
Wyświetleń: 1738
12345
05:57
Richter Światosław Polonaise in C sharp minor, Op. 26 No. 1
Wyświetleń: 3482
12345
07:56
Richter Światosław Polonez-fantazja As-dur cz. 1
Wyświetleń: 22522
12345
06:09
Richter Światosław Polonez-fantazja As-dur cz. 2
Wyświetleń: 10145
12345
05:52
Richter Światosław Scherzo in B flat minor, Op. 31
Wyświetleń: 62925
12345
01:42
Richter Światosław Scherzo in B flat minor, Op. 31
Wyświetleń: 28374
12345
10:33
Richter Światosław Scherzo in C sharp minor, Op. 39
Wyświetleń: 16208
12345
07:31
Richter Światosław Scherzo in E major, Op. 54
Wyświetleń: 8529
12345
06:12
Richter Światosław Scherzo in E major, Op. 54
Wyświetleń: 19779
12345
10:59

Wg kategorii: