Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Glenn  Gould

Glenn Gould

Glenn  Gould

*25 IX 1932 Toronto, †4 X 1982 Toronto

Glenn Gould - urodził się w rodzinie protestanckiej o korzeniach (po stronie matki) norweskich; ojciec grał amatorsko na skrzypcach, matka - na fortepianie i organach. Wcześnie objawił talent; naukę na fortepianie rozpoczął z matką, 1942-52 studiował w Royal Conservatory of Music w Toronto u Alberta Guerrera. Debiutował w wieku 12 lat, dwa lata później wykonał Koncert G-dur Beethovena z Toronto Symphony Orchestra; już wtedy uważany był za jednego z czołowych pianistów kanadyjskich, intensywnie koncertował i występował w kanadyjskim radiu CBC. Szerszą sławę zdobył po debiucie w Town Hall w Nowym Jorku w 1955; sensację wywołał także debiut fonograficzny dla Columbii, Wariacje Goldbergowskie Bacha, uważany za przełomowe nagranie w historii pianistyki. Przez 9 kolejnych lat wystąpił w najważniejszych salach koncertowych świata, m.in. w Salzburgu, Londynie, Moskwie i Leningradzie. W 1964 wycofał się z estrady, do końca życia poświęcając się nagraniom fonograficznym.

Obok działalności wykonawczej istotną rolę w działalności Goulda pełniła kompozycja; pisał już jako nastolatek, m.in. sonatę i koncert fortepianowy oraz kadencje do Koncertu C-dur Beethovena. Był aktywnym krytykiem muzycznym, wypowiadając się m.in. na temat nagrań muzycznych oraz przeprowadzając wywiady z samym sobą na temat sławnych kompozytorów.

Gould jawi się w historii interpretacji jako twórca całkowicie osobny. Choć punktem wyjścia jego sztuki były klasycyzujące tendencje w wykonaniach m.in. Artura Schnabla i Rosalyn Tureck, Gould znacznie je rozwinął i stworzył indywidualną estetykę wykonawczą, która wywarła znaczny wpływ na rozwój interpretacji w drugiej połowie XX wieku. Rozległe horyzonty muzyczne (był miłośnikiem opery, a w późniejszym okresie rozpoczął karierę dyrygencką, uwieńczoną nagraniem Idylli Zygfryda Wagnera z zespołem kameralnym) wpłynęły na jego specyficzny repertuar: odrzucał niemal w całości (nie licząc Brahmsa oraz pojedynczych utworów Mendelssohna, Schumanna i Griega oraz Sibeliusa i R. Straussa) twórczość romantyczną, stał się natomiast pionierem nowego spojrzenia na muzykę XVIII wieku, w szczególności Bacha, wykonując niemal wszystkie jego dzieła klawiszowe na fortepianie. Grał także większość utworów Beethovena, wiele sonat Haydna i Mozarta, suity Händla, sonaty Scarlattiego, C. Ph. E. Bacha, a sięgał nawet głębiej - po twórczość Orlando Gibbonsa, Williama Byrda i Jana P. Sweelincka. Drugą, rzadziej pamiętaną specjalnością Goulda była muzyka XX wieku, szczególnie niemiecka: Hindemith (komplet sonat), Křenek (III Sonata), Schönberg (komplet dzieł na fortepian solo oraz Koncert op. 42), Berg (Sonata op. 1), Webern (Wariacje op. 27), a także Prokofiew (VII Sonata), Skriabin (III i V Sonata oraz drobniejsze utwory), Szostakowicz (Kwintet fortepianowy) i współcześni kompozytorzy amerykańscy.

Do wszystkich tych wykonań wnosił Gould swój niepowtarzalny styl: matowy, "odinstrumentalizowany" dźwięk (ambicją Goulda było uwolnienie się od charakterystycznego brzmienia fortepianu na rzecz dźwięku "neutralnego"), absolutna ścisłość metrorytmiczna, unikanie pedału, przewaga selektywnej artykulacji staccato, wszechogarniająca predylekcja do polifonii i podkreślania wielowarstwowych faktur. Był pianistą bardzo sprawnym technicznie, szczególnie w dziedzinie niezależności palców i artykulacji, zarazem typem wybitnie antywirtuozowskim. W swych nawykach niekiedy zbliżał się do manieryzmu, do czego popychała go zresztą programowa obrazoburczość jego sztuki; zawsze był i do dziś pozostaje pianistą kontrowersyjnym, niektórzy krytycy pisali wręcz o "gwałcie na dziele" (H. Sachs). Do najgłośniejszych skandali należały: podśpiewywanie dodatkowych głosów kompozycji (słyszalne w większości jego nagrań), odmowa współpracy z dyrygentem (w Koncercie d-moll Brahmsa z L. Bernsteinem), tempa karkołomnie szybkie (Sonata c-moll op. 111 Beethovena) lub niemiłosiernie wolne (Allegro z Sonaty f-moll op. 57 Beethovena, grane w tempie largo), likwidacja linii melodycznej i wysunięcie na pierwszy plan powtarzanych akordów (Sonata D-dur op. 10 nr 2 Beethovena) lub basu Albertiego (sonaty Mozarta), jazzowe rytmy i zderzenia akordów (toccaty Bacha) itp. Znamienne, że nieraz w twórczości tych samych kompozytorów Gould proponował interpretacje dalekie od skandalu, wręcz konwencjonalne, choć nie mniej wybitne (Koncerty Beethovena). W swych najlepszych nagraniach (Das wohltemperirte Klavier i Wariacje Goldbergowskie Bacha, Schönberg, Hindemith, wczesne sonaty i Wariacje 'Eroica' Beethovena) Gould do dziś nieodmiennie fascynuje i zachwyca.

O Chopinie Gould bez ogródek stwierdzał, że go "nudzi" i że za nim "nie tęskni"; uważał go najwyżej za dobrego miniaturzystę, niezdolnego do ogarnięcia architektury większego utworu. Jako uczeń konserwatorium na żądanie nauczyciela wykonywał publicznie trzy etiudy z op. 10, dwa walce i Impromptu Fis-dur. W późniejszym okresie sięgnął po Chopina jedynie raz - Sonatę h-moll op. 58 w nagraniu radiowym dla CBC z 1970. Ta typowo Gouldowska interpretacja łamie wszelkie kanony; dla niektórych jest "wiwisekcją" sonaty Chopina, dla innych - genialnym odkryciem jej niepodejrzewanych twarzy.

Wojciech Bońkowski

Sierpień 2006 


Bibliografia:
Stefan Rieger, Glenn Gould czyli sztuka fugi, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1997 [zawiera wyczerpującą bibliografię, filmografię i dyskografię]
http://www.glenngould.com/books.html
 Dyskografia:
Komplet oficjalnych nagrań Goulda wydała na 63 płytach firma Sony Classical: http://www.glenngould.com/albums.html.
Nieliczne inne nagrania (w większości półoficjalne nagrania koncertowe lub alternatywne nagrania utworów obecnych w komplecie Sony) opublikowały firmy Music&Arts, CBC, Bis, Nuova Era, Melodram. Wyczerpującą dyskografię zawiera: Stefan Rieger, Glenn Gould czyli sztuka fugi, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1997
Filmografia:
Komplet oficjalnych nagrań video Goulda wydała na 16 laserdyskach firma Sony Classical: http://www.glenngould.com/laser.html.
Wyczerpującą filmografię zawiera: Stefan Rieger, Glenn Gould czyli sztuka fugi, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 1997. Niektóre z tych nagrań (m.in. Glenn Gould - On & Off the Record, Wariacje Goldbergowskie z 1981, Glenn Gould - The Alchemist) oraz nie wymienione przez Riegera 32 Short Films About Glenn Gould i 3-płytowy komplet nagrań z tournée po Rosji The Glenn Gould Collection, dostępnych jest obecnie w formacie DVD.

 

Wg kategorii:

 
Galeria fotografii »
 
mini