Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres

Konstanty Pruszak

Konstanty Pruszak

Konstanty Pruszak, jeden z najbliższych przyjaciół szkolnych Fryderyka pochodził z pomorskiej rodziny Pruszaków, pieczętującej się herbem Leliwa, której udokumentowane dzieje sięgają początków XV wieku. Jej pierwszym wysoko postawionym przedstawicielem był kasztelan gdański Józef-Bernard Pruszak (ok. 1702-1774), właściciel licznych dóbr w Prusach  Królewskic horaz pałacu w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej nr hip. 1372. Jeden z jego synów, Józef-Andrzej, ożeniony był z Perpetuą Trembecką (jej siostra Cecylia była żoną Jana-Kantego Dziewanowskigo i babką „Domusia" Dominika Dziewanowskiego). Ich dzieci to Michał, pułkownik WP i właściciel pałacu Jabłonowskich na warszawskim placu Teatralnym, Aleksander-Paweł, Antoni oraz Justyna, zamężna za Józefem Leskim.

Aleksander Pruszak (1777-1847) uważany był za jednego z najbogatszych ziemian na Mazowszu, był właścicielem m.in. dóbr Sanniki w pow. gostynińskim oraz Żychlina i Śleszyna w pow. kutnowskim. Pełnił szereg ważnych funkcji, m.in. prezesa Towarzystwa Kredytowego, prezesa Rady Departamentu Warszawskiego (1813). Jego dobra zostały w 1831 r. splądrowane i zniszczone przez wojsko rosyjskie Iwana Paskiewicza, w odwecie za sfinansowanie kwotą 20.000 złp oddziałów polskich w Powstaniu Listopadowym. Żonaty z Marianną Skarzyńską herbu Bończa, córką Jerzego, kasztelana sochaczewskiego, miał z nią trójkę dzieci: Tomasza, Konstantego i Weronikę (Olesię).

Tomasz-Makary, urodzony 1 stycznia 1806 r. w Warszawie, w przeciwieństwie do swego młodszego brata Konstantego był dzieckiem zdrowym i nieprzysparzającym troski, dlatego też nie pozostało o nim zbyt wiele zapisków i wzmianek w korespondencji. Ożenił się z Seweryną Żochowską (ok. 1816-1905), z którą miał sześcioro dzieci. Małżeństwo jednak się rozpadło i nastąpiła separacja. Tomasz zmarł 25 sierpnia 1856 r. w Budzyniu. Wdowa początkowo prowadziła w Warszawie salon, później zaangażowała się w działalność spiskowo-powstańczą, w wyniku której, dla własnego bezpieczeństwa, opuściła Warszawę i udała się do Paryża. Tam w roku 1864 wyszła za mąż za historyka Franciszka Duchińskiego. Zmarła 21 sierpnia 1905 r. w Paryżu. Pozostawiła po sobie poważny dorobek literacki.

Jedyna córka Aleksandra Pruszaka, Weronika-Bibianna-Justyna-Aleksandra, znana jest w korespondencji chopinowskiej jako „Olesia", bliska przyjaciółka Ludwiki Chopinówny. Urodziła się 4 lutego 1814 r. w Warszawie i jako mała dziewczynka bywała częstą towarzyszką zabaw swego brata, Kostusia i jego przyjaciela, Fryderyka Chopina, który nawet, choć bez entuzjazmu, dawał Olesi lekcje gry na fortepianie. Olesia jest częstym tematem listów Chopina do Tytusa Woyciechowskiego z tego względu, że Frycek upatrywał w Olesi doskonałą kandydatkę na żonę swego przyjaciela, jednak matrymonialne plany rodziców Olesi doprowadziły do jej małżeństwa z dużo starszym Onufrym Mleczko (ok. 1783-1853), znanym przedsiębiorcą i działaczem gospodarczym, m.in. prezesem Resursy Kupieckiej. Związek ten nie okazał się szczęśliwy: po urodzeniu córeczki Marianny i jej rychłym zgonie, następuje rozwód albo separacja, a po śmierci Onufrego Olesia wychodzi powtórnie za mąż za Władysława Gruszeckiego (1812-1874), również wybitnego działacza gospodarczego i bankowca. To małżeństwo pozostało bezdzietne. Olesia zmarła 27 maja 1868 r. w Warszawie i została pochowana w powązkowskich katakumbach.

Konstanty-Jan-Józef-Jerzy, młodszy syn Aleksandra, urodził się 1 marca 1808 r. w Warszawie w trudnych okolicznościach, w domu rodziców przy ul. Marszałkowskiej 1372, o czym świadczy pospieszny jego „chrzest z wody", dokonany w domu w obecności m.in. przyjaciółki domu, Justyny Pruskiej. Chrzest ceremonialny odbył się w dwa lata później. Pierwsze nauki pobierał Konstanty w domu, a następnie, w roku 1820, został zapisany do Liceum Warszawskiego. W czasie nauki w Liceum Konstanty, zwany „Kostusiem", zaprzyjaźnił się z Fryderykiem Chopinem, z którym był na jednym kursie. Był uczniem Mikołaja Chopina, w którego domu zamieszkiwał w czasie, gdy jego rodzice przebywali w swych dobrach Sanniki. Po ukończeniu Liceum Konstanty wstąpił 30 października 1826 r. na Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Dom Pruszaków był miejscem licznych spotkań uczniowskich, wśród których Fryderyk Chopin bywał częstym i regularnym gościem, m.in. na niedzielnych obiadach. Koledzy, wraz z „Olesią", urządzali w domu Pruszaków amatorskie przedstawienia teatralne, opisane w jednym z listów Chopina do Tytusa Woyciechowskiego (z 27 grudnia 1828 r.). Rodzice Konstantego zapraszali też na wakacje do Sannik kolegów syna, wśród których był Tytus Woyciechowski, Karol Weltz, Fryderyk Chopin i inni. Z licznych listów Chopina do Woyciechowskiego dowiadujemy się interesujących szczegółów o codziennych losach Kostusia i jego rodziny: o spotkaniach domowych, o matrymonialnych perypetiach Olesi, o podróżach „starego Pruszaka" (ojca Kostusia). W czasie jednego z letnich pobytów w Sannikach Fryderyk został posądzony o uwiedzenie guwernantki Pruszaków, co później zostało wyjaśnione, a sam Fryderyk został ojcem chrzestnym owego nieślubnego dziecka.

W roku 1830 Konstanty odbył dłuższą podróż zagraniczną w towarzystwie profesora Uniwersytetu, Romualda Hubego, z którym zwiedził Niemcy, Austrię, Szwajcarię, Francję, Włochy i Węgry. Tego rodzaju podróże stanowiły typowy element wykształcenia ogólnego dla dzieci z zamożniejszych rodzin. W Powstaniu Listopadowym Konstanty wziął udział początkowo w Akademickiej Gwardii Honorowej (15 stycznia 1831 r.), w randze podporucznika 6 Pułku Ułanów, a następnie „porucznika-adiutanta polowego bez płacy" (13 marca 1831 r.) przy swym wuju, generale brygady Ambrożym Skarzyńskim. Rozkazem dziennym kwatery głównej na Pradze z 4 czerwca 1831 r. został odznaczony Krzyżem Złotym Wojska Polskiego (Virtuti Militari nr 1252) i  29 września 1831 wziął dymisję z wojska.

Po upadku powstania Konstanty Pruszak 10 października 1831 r. złożył przysięgę lojalności nowym władzom i zajął się gospodarowaniem. Współpracował z Bankiem Polskim i z jego ramienia brał udział w eksploatacji lasów rządowych augustowskich i płockich. Po ojcu odziedziczył dobra sannickie, a po swym stryju Antonim Pruszaku - dobra Czubin w pow. błońskim, wcześniej należące do Ludwiki Skarbkowej. Wraz z rodzeństwem odziedziczył także posesję w Warszawie, którą sprzedał w 1847 r. spółce Seidler i Krall, produkującej fortepiany. Posiadał także dobra Kotowice, Mielęcin i Falęcin w pow. błońskim a mieszkając w Czubinie pełnił funkcję wójta gminy Chodaków. Nie odziedziczył, niestety, po ojcu talentów gospodarczych i w wyniku różnych niepomyślnych posunięć i okoliczności utracił większość ogromnego majątku. W 1849 r., do spółki z Tomaszem Pruszakiem (swym bratem), Franciszkiem Berskim i Felicjanem Bereźnickim, założył w Sannikach cukrownię, która  po paru latach przeszła w ręce Ignacego i Seliga Natansonów. Cukrownia zatrudniała blisko 200 pracowników i była jedną z największych w guberni warszawskiej. Równocześnie Konstanty rozwinął w Sannikach na wielką skalę hodowlę owiec, uznaną za jedną z najlepszych w guberni. Te obiecujące przedsięwzięcia zostały mocno nadwyrężone przez nieumiejętny handel pszenicą, który doprowadził Konstantego do skraju bankructwa.

Dnia 19 marca 1836 r. Konstanty ożenił się w Warszawie z Amalią, córką generała Ksawerego Jarosława de Christiani i Amalii z Hiblów, urodzoną w Rzeszowie, z którą miał jedynego syna, Aleksandra (ur. 1837). W 1839 r. Konstanty wylegitymował się ze szlachectwa. Zmarł 1 listopada 1852 roku w Warszawie i został pochowany w podziemiach kościoła w Żychlinie.

Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski (październik 2006)

Bibliografia:
Informacje p. Jana Pruszaka z Warszawy, 2002.
Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski, Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski, Warszawa 2005.
Korespondencja Fryderyka Chopina, oprac. Bronisław Edward Sydow, t. I-II, Warszawa 1955.

 


 

Wg kategorii: