Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres

Antonina Krzyżanowska

Antonina Krzyżanowska

*między 1737 a 1753, †po 1805

Babkę macierzystą Fryderyka Chopina, Antoninę z Kołomińskich Krzyżanowską po raz pierwszy poznano dzięki aktowi zgonu jej młodszej córki, Justyny (matki Chopina). Dalsze badania źródłowe, dotyczące głównie dziejów jej męża, Jakuba Krzyżanowskiego, na Kujawach, pozwoliły bliżej określić jej dane biograficzne. Urodziła się między 1737 a 1753 rokiem, a najpewniej w latach czterdziestych XVIII w. Jej nazwisko zapisywano także jako „Kołomenska”, „Kołomyjska” czy „Kołomyska”. Nie udało się dotychczas ustalić jej pochodzenia; istnieli bowiem Kołomyjscy z Kołomyi w powiecie zambrowskim herbu Cholewa oraz herbu Ossoria, Kołomyscy z Kołomyckiego na Litwie herbu Niezgoda oraz Kołomyjscy herbu Prus I zapewne z łomżyńskiego. Nieznanego pochodzenia Kołomińscy pojawili się też w tym samym czasie w północnej Wielkopolsce oraz w ziemi gostynińskiej, a więc bezpośrednio na wschód od Kujaw. Do tej pory przyjmowano, że Antonina pojawiła się w Izbicy w 1760 roku wraz z Konstancją Bruchentalówną, drugą żoną właściciela tych dóbr, kasztelana inowrocławskiego Jana Skarbka, ale nie wydaje się to zbyt prawdopodobne. Bliskim krewnym Antoniny miał być Ignacy Kołomiński, który mieszkał w Warszawie na Nowym Mieście, przy ul. Przyrynek pod numerem hipotecznym 1899, zmarły pomiędzy 1790 a 1792 rokiem (to w jego domu mieli mieszkać Mikołaj i Justyna Chopinowie w 1808 roku i tam zapewne urodziła się ich najstarsza córka Ludwika).

Antonina pojawiła się w źródłach po raz pierwszy w początku marca 1761 roku, kiedy to wraz z Janem Skarbkiem z Sarnowa trzymała do chrztu dziecko mieszczan z Nowej Izbicy. Była wtedy panną i występowała pod swoim nazwiskiem, które zapisano jako „Kołomeńska“. Jej status określono jako szlachecki („generosa“). Przez następne 13 lat nie ma o niej żadnych informacji. Być może przebywała poza parafią izbicką, poślubiła bowiem w tym okresie Jakuba Krzyżanowskiego, a ślub ten odbył się w nieznanym miejscu (zapewne w miejscu pobytu jej rodziców). Kolejną obecność Antoniny w księgach metrykalnych można odnotować dopiero 4 września 1774 roku, kiedy była matką chrzestną dzieci mieszczan z sąsiednich Grochowisk. Kolejne informacje o losach Antoniny sprowadzają się jedynie do odnotowania jej aktywności w parafii izbickiej jako matki chrzestnej. W tym charakterze wystąpiła jeszcze kilka razy: w 1774 roku, 1778, 1779, 1785, 1786, 1788, 1793, 1794, 1797 (dwukrotnie) i w roku 1798 (dwukrotnie). Jej ostatnie wystąpienie w tej roli miało miejsce w Izbicy 24 września 1798 roku, kiedy to trzymała do chrztu dziecko Dzięgielewskich ze Skaszyna.

Nie wiadomo, czym zajmowała się Antonina w okresie, kiedy jej mąż pracował dla Skarbków. Ale w 1772 roku Antonina i jej mąż wystąpili do właścicielki Izbicy, kasztelanowej inowrocławskiej Konstancji z Bruchentalów Skarbkowej o zapłacenie im należności pieniężnych i w 1775 roku kwoty te otrzymali, przy czym Jakub dostał tylko 405 tynfów i 27 groszy, a Antonina aż 1016 tynfów i 20 groszy. Tak więc kwota roszczeń, wyliczona osobno dla Antoniny, trzykrotnie przewyższała kwotę należną Jakubowi. O stosunku pracy świadczy wyraźnie sformułowanie o kwotach „z oddzielnego wynagrodzenia danych”. Nie wiadomo, jaką pracę wykonywała Antonina dla Skarbków; w każdym razie dług dotyczy okresu przed śmiercią kasztelana Jana Skarbka, czyli przed 1772 rokiem. Taka dysproporcja w kwocie zaległych wynagrodzeń może sugerować dłuższy okres jej pracy dla Skarbków, niż w przypadku Jakuba.

Kilkadziesiąt lat wspólnego pożycia spędziła Antonina u boku swego męża i wraz z nim przenosiła się na kolejne miejsca zamieszkania. Wraz z rodziną była świadkiem, a często i ofiarą wydarzeń, które przetaczały się przez dobra izbickie (wojny, pożary, gwałty sąsiedzkiej przemocy itp.). W kilka miesięcy po urodzeniu córki Justyny została przez Skarbków zimą usunięta wraz z rodziną z zajmowanego domu i folwarku w Długiem i zmuszona do zamieszkania w innej wsi, przez co poniosła straty w zasiewach, a więc w materialnych środkach do życia; świadczą o tym sądowe roszczenia o odszkodowanie wobec Skarbków.

Jej późniejsze losy nie są znane – zapewne przeniosła się w inne miejsce z rodziną swojej starszej córki Marianny Bielskiej.

Antonina przeżyła męża i zmarła po 1805 roku, co wynika z treści aktu zgonu Jakuba. 

Antonina z Kołomińskich i Jakub Krzyżanowscy mieli troje znanych nam dzieci – Wincentego, Mariannę i Justynę – sądzić jednak można, że było ich w rzeczywistości więcej. Jedyny syn, Wincenty Fereriusz, urodził się w dworze izbickim w 1775 roku, i został 5 kwietnia tegoż roku ochrzczony w Izbicy. Wincenty zmarł przed 1805 rokiem, zapewne jednak dużo wcześniej, jeszcze jako dziecko. Starsza córka Jakuba i Antoniny, Marianna-Rozalia-Regina, urodziła się w 1780 roku w Sarnowie, a ochrzczona została 2 września tegoż roku w Izbicy. Marianna mieszkała wraz z rodzicami do czasu, gdy 9 maja 1802 roku poślubiła w Brdowie Leona Bielskiego (domniemany brat owego Bielskiego – Adolf – był żonaty z Zofią Skarbkówną i stąd różni autorzy wnioskują o związkach rodzinnych Krzyżanowskich i Chopinów ze Skarbkami). Jej córką była Zuzanna Bielska (ok. 1804-1869). To owa Zuzia, krewna Chopinów, w latach dwudziestych XIX wieku mieszkająca razem z nimi w Warszawie i znana z korespondencji rodzinnej Chopinów.

Późniejsze losy Marianny Bielskiej i jej rodziny nie zostały dotychczas ustalone. Po ślubie przeniosła się zapewne gdzieś poza teren Kujaw, gdyż nie notują jej metryki z tego terenu. Wraz z nią najprawdopodobniej przeniosła się jej owdowiała matka, Antonina.

Druga córka Antoniny i Jakuba to Tekla-Justyna (1782-1861), żona Mikołaja Chopina i matka Fryderyka.

Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski (styczeń 2006)

Bibliografia
Sikorski Andrzej, Mysłakowski Piotr, Rodzina matki Chopina. Mity i rzeczywistość, Warszawa 2000.
Mysłakowski Piotr, Sikorski Andrzej, Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski, Warszawa 2005.

 


 

Wg kategorii: