Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Józef Michał Chomiński

Józef Michał Chomiński

Józef Michał Chomiński

*24 VIII 1906 Ostrów k. Przemyśla, †20 II 1994 Falenica

Józef Michał Chomiński - polski muzykolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego.

Studiował muzykologię u Adolfa Chybińskiego na uniwersytecie we Lwowie. Jego prace obejmują wyjątkowo szeroki zakres tematyczny, od muzyki XII do XX wieku. Ważne miejsce zajmuje w nich twórczość Chopina, którą zainteresował się po II wojnie światowej.

Jest autorem dwóch monumentalnych monografii gatunków Chopinowskich (Preludia Chopina, Kraków 1950; Sonaty Chopina, Kraków 1960) jednej monografii popularnej kompozytora (Chopin, Kraków 1978) i licznych artykułów i prac publucystycznych w czasopismach i pracach zbiorowych. Chomiński podejmuje przede wszystkim zagadnienia techniki kompozytorskiej, którą analizuje z punktu widzenia funkcji w procesie kształtowania formy oraz efektów energetycznych i brzmieniowych. W analizie uwzględnia wszystkie elementy dzieła, ich wzajemne powiązanie i oddziaływanie, wskazując, iż tzw. przez dawniejszą teorię elementy wtórne (dynamika, agogika, faktura) nabierają niekiedy u Chopina znaczenia pierwszoplanowego. W stosunku do wcześniejszej literatory chopinowskiej było to podejście całkowicie nowe. W pracy o Preludiach stawia tezę o wspólnej substancji całego op. 28 (wychylenie sekundowe i kilkakrotny powrót do punktu wyjścia). Całość op. 28 określa mianem "seryjnej formy cyklicznej" i wyróżnia w niej 4 serie preludiów (1-7, 8-12, 13-17, 18-24), tworzące spoistą całość, u podstaw której leży technika sonatowa. Z tego powodu neguje rozpowszechniony w literaturze chopinowskiej pogląd o improwizacyjnym charakterze Preludiów, bowiem niezwykła ekonomia środków powoduje, że każdy, najdrobniejszy szczegół ma tu znaczenie konstrukcyjne.

Chomiński zwrócił uwagę na walory brzmieniowe dzieł Chopina i zainicjował badania nad fakturą fortepianową (Z zagadnień faktury fort. Chopina, w: F.F. Chopin, red. Zofia Lissa, Warszawa 1960; Mistrzostwo kompozytorskie Chopina, "Rocznik Chopinowski" I, 1956, Harmonika a faktura fortepianowa Chopina, "Muzyka" 1959 nr 4) wskazując na jej rolę w transformacji określonych elementów muzycznych w nowe jakości oraz na znaczenie faktury dla sposobu oddziaływania harmoniki i innych współczynników dzieła. Był też pierwszym autorem, który podał kryteria dekadowej periodyzacji twórczości Chopina (dobór i dominacja form, gatunków i technik kompozytorskich - Z zagadnień ewolucji stylu Chopina, "Muzyka" 1960 nr 3).

W książce poświęconej Sonatom w oparciu o szeroki materiał porównawczy sonat z XVIII i XIX w. omówił kwestie przemian gatunku, integracji cyklu, faktury fortepianowej i stosunku Sonat Chopina do formy klasycznej. Był pierwszym autorem, który wskazał na znaczenie młodzieńczej Sonaty c-moll op. 4, a także ostatniej, g-moll, na fortepian i wiolonczelę, zwracając uwagę na zmianę stylu kompozytora, którą zwiastował ten utwór, na pojawiające się elementy właściwe już dla neoromantyzmu.

Chomiński był także inicjatorem, autorem koncepcji i współautorem całości (wraz z Teresą Dalilą Turło) Katalogu dzieł Fryderyka Chopina (Kraków 1990), fundamentalnej dla badań nad Chopinem publikacji źródłowej, zawierającej w odniesieniu do każdego utworu możliwie kompletne wykazy i informacje dotyczące autografów i pierwodruków; ponadto zawiera ona wykaz późniejszych wydań zbiorowych dzieł Chopina, a także dzieł zebranych oraz transkrypcji.

Chomiński zainicjował również powołanie do życia Rocznika Chopinowskiego i w latach 1956-1969 był jego redaktorem naczelnym. Uczestniczył w I Międzynarodowym Kongresie Chopinowskim w 1960 r. w Warszawie, na którym wygłosił referat plenarny oraz w I Międzynarodowym symposium pt. Chopin i romantyzm, również w Warszawie w 1986.

Prace Chomińskiego otworzyły nowy etap w chopinologii. Ukazał on jako pierwszy, w sposób wszechstronny, znaczenie Chopina jako jednego z największych nowatorów w historii muzyki nowożytnej. Wbrew wcześniejszym, powszechnym poglądom o niezdolności Chopina do tworzenia wielkich form, udowodnił mistrzostwo Chopina i bogactwo w kształtowaniu zarówno drobnych jak i szeroko rozbudowanych utworów, wskazał na obecne w muzyce Chopina cechy zapowiadające przemiany, które dokonały się w muzyce w II poł XX w.

Zofia Chechlińska

 


Bibliografia

Józef Kański, Polskie prace o Chopinie (1945-1955), Rocznik Chopinowski, t. I, 1956
Dzieło muzyczne - teoria, historia, interpretacja. Księga pamiątkowa poświęcona prof. J.M. Chomiński, red. Irena Poniatowska i inni, Kraków 1984 (zawiera pełny wykaz prac Chomińskiego oraz artykuł I. Poniatowskiej Profesor Józef M. Ch. - uczony i dydaktyk)
Irena Poniatowska, Profesor Józef Chomiński (1906-1994), "Chopin Studies", t. 5. 1955
Zofia Chechlińska, Józef Michał Chomiński (24 VIII 1906 - 20 II 1994), w: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, red. Edward Krasiński i in., Warszawa 2000
Maciej Gołąb, Józef Michał Chomiński. Biografia i rekonstrukcja metodologii, Wrocław 2008, s. 123-129.

 

Wg kategorii: