Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres

Franciszek Grembecki

Franciszek Grembecki

*ok. 1747, †26 I 1827 Ciepliny

Franciszek Grembecki, świadek ślubu Justyny i Mikołaja Chopinów oraz formalny ojciec chrzestny Fryderyka Chopina, dotychczas pozostawał osobą słabo rozpoznaną. Szczególnie kontrowersje budziła istota i charakter jego bliskiej zażyłości z Chopinami. Ostatnie badania pozwalają jednoznacznie wyjaśnić te wątpliwości.

Franciszek urodził się ok. 1747 roku jako trzeci syn Marcina i Marianny Słuckiej, zapewne na Kujawach, i w tym regionie pełnił szereg funkcji publicznych: w roku 1785 występował jako burgrabia grodzki przedecki, w latach 1792 i 1807 - jako regent przedecki, wreszcie w 1812 - jako komornik ziemiański. Funkcje te dobrze charakteryzują życiową, społeczną i zawodową karierę Grembeckiego. Burgrabia był rodzajem pomocnika starosty i pochodził z jego nominacji. Jego zadania nie były dokładnie określone i często nakładały się na funkcję podstarościego, czyli zastępcy starosty. Pierwotnie do kompetencji burgrabiów należało m.in.: dbanie o bezpieczeństwo na drogach, przeprowadzanie egzekucji sądowych (wdrażanie wyroków sądu), chwytanie przestępców, sprawowanie pieczy nad powierzonym zamkiem (grodem). Z biegiem czasu funkcja ta przekształciła się w urzędnika sądowego. Regent (regens) przedecki to regent sądu grodzkiego w Przedeczu: kierownik kancelarii, urzędnik przygotowujący dokumentację i procedurę przed sędzią grodzkim. Komornik ziemiański to zapewne komornik graniczny ziemski (camerarius granitialis terrestris); funkcja ta, z nominacji podkomorzego, także miała charakter sądowy i swoimi kompetencjach obejmowała spory graniczne między właścicielami dóbr, wytyczanie granic, ustalanie warunków porozumień sąsiedzkich, sporządzanie planów gruntów, wreszcie zaznajamianie się z aktami sądowymi, dotyczącymi spornych spraw. Konieczna do tego była znajomość prawa, kalkulacji oraz biegłość w geometrii i miernictwie.

Te wszystkie funkcje, sprawowane przez kilkadziesiąt lat na terenie Kujaw, zapewniły Grembeckiemu niezbędne kwalifikacje oraz zaufanie właścicieli dóbr ziemskich. Świadczą o tym liczne pełnomocnictwa, jakich udzielano Grembeckiemu do występowania przed sądami w imieniu osób trzecich; robił tak np. kasztelan płocki Franciszek-Ksawery Zboiński w 1812 roku, Kacper Skarbek z Izbicy w 1791 roku, czy jego rozwiedziona żona, Ludwika z Fengerów Skarbkowa - postać kluczowa w historii Chopinów. Właśnie pełnomocnictwo, udzielone Grembeckiemu w Warszawie 1 września 1807 roku przez Ludwikę Skarbkową, stanowi klucz do wyjaśnienia charakteru ich stosunków. Hrabina upoważniła w nim Grembeckiego do wszelkich działań prawnych w jej imieniu, przy czym z góry akceptowała wszystkie jego decyzje. Świadczy to o pełnym zaufaniu, co nie powinno dziwić, jako że Grembecki prowadził już wcześniej, przez kilkanaście lat, wiele spraw Skarbków.

Jego dość częste występowanie w księgach sądowych kujawskich, wieloletnie zamieszkanie w sąsiedztwie Izbicy w czasie, gdy mieszkali tam dziadkowie Fryderyka Chopina, Jakub i Antonina Krzyżanowscy, pozwoliło autorom na wysunięcie tezy, że pojawienie się Grembeckiego w tak dla Chopinów ważnych okolicznościach życiowych wynikało głównie z jego zadawnionej zażyłości z rodzicami Justyny, szczególnie wobec faktu, że Jakub już nie żył (zmarł w 1805 roku). Wymowny jest też fakt, że w Długiem (miejscu urodzenia Justyny Krzyżanowskiej) zamieszkiwał na przełomie XVIII i XIX w. brat Franciszka, Jan Grembecki, ze swoją rodziną. Bardzo więc prawdopodobna wydaje się znajomość również jego z rodziną Jakuba Krzyżanowskiego.

Na podstawie wspomnianych dokumentów można określić charakter stosunków Grembeckiego z rodziną Skarbków, a szczególnie z Ludwiką Skarbkową w okresie, gdy mieszkała już w Żelazowej Woli. Zadawniona znajomość z czasów izbickich, pełne zaufanie w interesach, poruczanie trudnych spraw sądowych - to charakterystyczne cechy tych stosunków. Taka sytuacja wymagała z pewnością względnie częstych bytności Grembeckiego u Skarbkowej, czy to w Żelazowej Woli, czy w Warszawie, w czasie jej tam pobytów - a tym samym częstych spotkań osobistych z Mikołajem i Justyną Chopinami. Ze względu na trwającą od kilkudziesięciu lat znajomością Grembeckiego z Krzyżanowskimi (musiał znać Justynę i jej rodzeństwo od dzieciństwa), spotkania te miały zapewne dla Justyny Chopinowej charakter spotkań rodzinnych, przypominających jej lata, spędzone z rodzicami przy Skarbkach na Kujawach. Możemy sobie wyobrazić pewien sentymentalny aspekt tych spotkań, trudno więc się dziwić, że to właśnie Franciszek Grembecki prowadził osieroconą Justynę do ołtarza i trzymał do chrztu jej syna.

Grembecki żył długo, zmarł bowiem w stanie bezżennym w swoich Cieplinach w dniu 26 stycznia 1827 roku. Zachowany inwentarz, sporządzony po jego śmierci, pozwala nie tylko uzyskać kilka szczegółów biograficznych - ale także - poprzez obraz materialnego otoczenia, w którym żył w swoim dworku - na przybliżenie jego osoby.

Grembecki, stary kawaler, nie posiadał dziedzicznie żadnego majątku, natomiast przez ponad 30 lat dzierżawił wieś Ciepliny na Kujawach (w parafii Izbica), należącą do dóbr Modzerowo, i z tego tytułu "czynsz do dominium izbickiego opłacał". Miał też parę zapisów pieniężnych na dobrach Konary i Koczewy w powiecie orłowskim. Według cytowanego Inwentarza, sporządzonego w obecności świadków i rodziny w domu w Cieplinach w dwa tygodnie po śmierci Franciszka, zmarły pozostawił kwotę 681 złp w depozycie u swego bratanka Józefa; w biurku znaleziono zaś testament legujący pewne kwoty swoim pracownikom. Przez 30 lat jego najbliższym towarzyszem był niejaki Mateusz-Michał Ziemecki, szlachcic, który "w obowiązkach służby, lecz iako przyiaciel" pełnił rolę ekonoma i zarządzał gospodarskimi sprawami Grembeckiego, działalność tego ostatniego wymagała bowiem częstych podróży i nieobecności w domu. W ciągu ostatnich czterech lata życia gospodynią Grembeckiego była Marcjanna Dąbrowska, zaś służącym - Jan Krassowski. Z członków rodziny w nieodległej wsi Złota w powiecie łęczyckim mieszkał bratanek, Józef Grembecki, zaś we wsi Chodów w powiecie orłowskim - siostrzeniec, Agaton Szatkowski, kapitan wojsk polskich i kawaler krzyża Virtuti Militari. W tekście Inwentarza pojawiają się także Zuzanna Grembecka i Joanna z Grembeckich Borkowska, jednakże bez podania stopnia pokrewieństwa ze zmarłym.

Ród Grembeckich pochodzi z ziemi płockiej, a jej gniazdem rodowym jest wieś Grąbiec w powiecie sierpeckim; wielu Grembeckich występuje w aktach ziemi płockiej i dobrzyńskiej, jednakże - podobnie jak wielu przedstawicieli innych rodzin - Grembeccy przenosili się także w inne regiony Polski. Jeden z nich, Franciszek (zm. ok. 1760), pojawił się na Kujawach i w sąsiedniej ziemi łęczyckiej. Był żonaty z Zofią Pruską (zm. przed 1758) i w 1755 roku przekazał swe dobra Obałki synowi Mateuszowi. Prócz tego ostatniego, Franciszek miał także synów: Józefa, Marcina i Jana oraz córkę Petronellę. Mateusz (vel Tomasz-Mateusz), żonaty z Teresą Rydzewską, wdową po Józefie Polichnowskim, pozostał bezdzietny. Pełnił on funkcję burgrabiego grodzkiego łęczyckiego (1758-1765); jego brat, Józef, żonaty z Magdaleną Słucką, wdową po Piotrze Rożnieckim, dzierżawił w latach 1760-1765 dobra Roguszki w powiecie przedeckim na Kujawach. Kolejny brat, Marcin, żonaty z Marianną (Franciszką) Słucką, zmarł ok. 1766 roku i pozostawił synów: Sebastiana, żonatego z Heleną Zabokrzycką, Jana, „naszego" Franciszka i córkę, zamężną Szatkowską. Synem tej ostatniej był Agaton Szatkowski, kapitan Wojsk Polskich (1807-1813 w 12. pułku piechoty) i kawaler krzyża Vitruti Militari. Jan był żonaty 1°voto z Rozalią Kossowską, z którą miał syna Józefa-Floriana i córkę Zuzannę-Klarę, urodzoną w 1806 r. w Długiem; drugą żoną Jana była Urszula Myślińska. 

Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski (czerwiec 2006)

Bibliografia
Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski, Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski, Warszawa 2005. 

 

Wg kategorii: