Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres

Jakub Benik

Jakub Benik

*21 VII 1772 Dobre Miasto, †29 I 1827 Warszawa

Jakub Benik urodził się 21 lipca 1772 roku w Dobrym Mieście (niem. Gutstadt) na Warmii. Był synem Józefa i Gertrudy Bock, a jego przodkowie, od co najmniej kilku pokoleń, mieszkali w Dobrym Mieście, miejscowości położonej około 25 km na północ od Olsztyna, w owym czasie na terytorium biskupstwa warmińskiego, wchodzącego do pierwszego rozbioru w skład Rzeczypospolitej. Ich status społeczny można określić jako mieszczański, a rodzina była wyznania katolickiego. Ojciec Jakuba - Józef - był krawcem i urodził się także w Dobrym Mieście, zaś matka - Gertruda - była córką murarza Wawrzyńca. Oprócz Jakuba mieli oni dwóch synów, również urodzonych w Dobrym Mieście: Jana, urodzonego 3 maja 1767 roku, oraz Józefa, urodzonego 10 kwietnia 1770 roku, od 23 stycznia 1798 roku żonatego z Elżbietą Nadroską. Rodzina Beników (pisana też Bönick, Boenick) występuje na Warmii już w początkach XVII wieku. Kacper Benik, urodzony 6 stycznia 1618 roku w Braniewie, został w 1655 roku kanonikiem kolegiaty w Dobrym Mieście, a rok później proboszczem w Braniewie i zmarł 21 sierpnia 1660 roku.

Kolejna wiadomość o Jakubie Beniku pochodzi z 1791 roku, ale już z Warszawy; nie wiemy jednak, kiedy i dlaczego przeniósł się tam z pruskiej już (po pierwszym rozbiorze) Warmii. Mieszkał wtedy wraz z dwudziestoletnim Mikołajem Chopinem przy rodzinie Adama Weydlicha w Kamienicy księży Misjonarzy, przy Krakowskim Przedmieściu nr hip. 406. Skoro w tak młodym wieku mieszkał z Weydlichem, można przypuszczać, że opuścił Warmię sam, bez rodziców. W tym okresie, to jest po pierwszym rozbiorze w 1772 roku, a zwłaszcza po 1786 roku, spora liczba mieszkańców Warmii różnych stanów opuściła swój region, przenosząc się do Polski.

Nie znamy też bliżej losów Jakuba Benika w latach 1791-1809. Biorąc pod uwagę jego późniejszą pracę na odpowiedzialnym stanowisku technicznym w Mennicy, nie możemy wykluczyć, że odbył on specjalistyczne studia za granicą. Około 1798 roku Benik założył rodzinę i niebawem urodził mu się syn Edward, przy czym źródła wskazują trzy różne miejsca jego urodzenia i trzy roczne daty. Można zapewne przyjąć, że niektóre z tych lat Benik spędził poza Warszawą, wiadomo jednak, że w 1809 roku Jakub Benik wraz z żoną mieszkał przy ul. Krakowskie Przedmieście pod nr. hip. 382.

Z chwilą ponownego otwarcia w dniu 9 czerwca 1810 roku zamkniętej przez władze pruskie dawnej Mennicy stanisławowskiej, do nowego składu osobowego pracowników Mennicy Księstwa Warszawskiego przyjęty został Jakub Benik. Początkowo pełnił on funkcję kontrolera, zaś w końcu tego samego roku został adiunktem mincmajstra Jana Stockmanna. Po śmierci tego ostatniego w 1811 roku, Benik otrzymał 25 września 1811 roku stanowisko mincmajstra, które piastował aż do swojej śmierci w 1827 roku. W 1817 roku został dodatkowo intendentem Mennicy. Tytuł mincmajstra oznaczał w rzeczywistości głównego inżyniera, który "zarządzał całą manipulacją robienia pieniędzy". Stanowisko to było na trzeciej pozycji w zarządzie Mennicy z pensją 8000 zł rocznie. Benik mieszkał wtedy w budynku Mennicy przy ul. Bielańskiej 607 w pobliżu ul. Daniłowiczowskiej. Po jego działalności w Mennicy pozostały materialne ślady w postaci monet i medali sygnowanych jego inicjałami IB, które znaczyły: "Iacobus Benik" (monety były sygnowane przez każdorazowego mincmajstra). W roku 1816 źródła notują nieprzyjemną sprawę, związaną z podejrzeniem o nadużycia, dokonane przez niektórych urzędników Mennicy. Intendent Benik prosił wówczas władze o wyznaczenie komisji złożonej z osób bezstronnych a fachowych. Z raportu tej komisji dowiadujemy się m.in., że w gestii intendenta znajdowały się odważniki wzorcowe, zaś w dniu raportu (18 listopada 1816 roku) intendent dysponował 3769 kilogramami czystego srebra. Kiedy 16 czerwca 1817 roku przystąpiono do budowy nowego gmachu Mennicy, według projektu Piotra Aignera, we wnętrzu wydrążonego kamienia węgielnego umieszczono puszkę z wybitym napisem, wyliczającym owe osobistości; wśród nich znajdowało się nazwisko Jakuba Benika. Aktu wmurowania dokonał Namiestnik Królestwa, gen. Józef Zajączek, w obecności członków rządu i innych dygnitarzy.

Na bliskie stosunki Chopinów i Beników wskazuje fakt, że ojcem chrzestnym Klementyny Benik w dniu 17 lutego 1806 roku w kościele Św. Krzyża w Warszawie był Mikołaj Chopin. Jakub Benik był z kolei ojcem chrzestnym Justyny-Izabeli Chopin, ochrzczonej w kościele Św. Krzyża w Warszawie 28 lipca 1811 roku. W jednym z listów Fryderyka Chopina do przyjaciela możemy zaś odnaleźć następujący fragment: "Karnawał się skończył, i to smutnie. Benik stary umarł, możesz więc wnosić, co to Papę kosztowało! - Jego córka Klementyna, co poszła za Dołbyszewa, nie żyjąc z nim nawet 9 miesięcy, umarła".

Jakub Benik zmarł "na duszność" w Warszawie 29 stycznia 1827 roku. Żonaty był z Barbarą Medyńską, urodzoną około 1787 roku, która, jak się okazuje, po jego śmierci pozostała wraz z dziećmi prawie bez środków do życia. W niespełna miesiąc po jego zgonie Minister Przychodów i Skarbu, Franciszek-Ksawery ks. Drucki-Lubecki, wnioskował więc o przyznanie jej rocznej renty w wysokości 2000 złp oraz o zezwolenie na bezpłatne mieszkanie w budynkach Mennicy aż do czerwca 1827 roku, co zostało następnie uwzględnione. Barbara Benikowa zmarła 1 marca 1863 roku w Warszawie i 4 marca została pochowana na Powązkach. Benikowie mieli ośmioro dzieci: Edwarda, Maksymiliana, Sewerynę, Elżbietę, Klementynę, Józefę (ur. 1809), Paulinę i Ludwika-Aleksandra.

Edward-Oskar Benik (1799 - 3 listopada 1875, Paryż) był urzędnikiem w Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu, a następnie, podobnie jak ojciec, pracował w Mennicy, gdzie w 1827 roku był aplikantem buchalterii. Brał udział w Powstaniu Listopadowym, początkowo w 3 pułku strzelców pieszych, a następnie jako adiutant polowy generała Juliana Bielińskiego. Otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari i stopień podporucznika. W późniejszych latach przebywał na emigracji we Francji, a podczas wojny krymskiej, w latach 1855-1856, służył jako porucznik w dywizji kozaków sułtańskich generała Władysława Zamoyskiego, organizowanej przez Hôtel Lambert.

Maksymilian Benik (ok. 1801 - po 1827) był uczniem Liceum Warszawskiego, a następnie studentem Wydziału Nauk i Sztuk Pięknych Uniwersytetu Warszawskiego.

Seweryna Benik (7 grudnia 1802, Warszawa - 11 czerwca 1874, Warszawa) poślubiła Marcina Glińskiego herbu Polko, szefa kancelarii i ekspedycji w Radzie Administracyjnej.

Elżbieta Benik (ok. 1805 - po 1827) była żoną majora gwardii wojsk rosyjskich, Iwana Panowa.

Klementyna-Dorota Benik (4 lutego 1806, Warszawa - 25 lutego 1827, Warszawa) była żoną sztabskapitana gwardii wojsk rosyjskich, Grzegorza Dołbyszewa.

Paulina-Ludwika Benik (ok. 1814 -  22 sierpnia 1868 Warszawa) zmarła niezamężna.

Ludwik Benik (ok. 1815 Warszawa - zmarł 4 października 1834, Warszawa) był urzędnikiem w Dyrekcji Generalnej Towarzystwa Ogniowego (późniejsza Dyrekcja Ubezpieczeń, której dyrektorem od 1842 roku był Fryderyk hr. Skarbek).

Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski (czerwiec 2006)

Bibliografia

Piotr Mysłakowski, Andrzej Sikorski, Chopinowie. Krąg rodzinno-towarzyski, Warszawa 2005.

 


 

Wg kategorii: