Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

Eugène Delacroix

Eugène Delacroix

Eugène Delacroix

*26 IV 1798 Charenton Saint-Maurice, †13 VIII 1863 Paryż

Eugene Delacroix, francuski malarz, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli romantyzmu w sztuce europejskiej, wszechstronnie uzdolniony typ twórcy uniwersalnego, miłośnik i znawca muzyki (w młodości uczył się śpiewu i gry na skrzypcach), którego koncepcja sztuki, zainspirowana ideą epoki w estetyzującym nurcie correspondance des arts, promowała analogie i malarsko-muzyczną dynamikę barw, pionierskie dokonania w sferze „dźwięczności", „modulacji" koloru, czy „harmonii" tonów. W ramach organicznej jedności i wzajemnej odpowiedniości malarstwa, rzeźby, muzyki i poezji, postulował równocześnie ich pełną autonomię.

Długotrwała przyjaźń z Chopinem (znany z reprodukcji jest rysunek profilów obu artystów autorstwa G. Sand, 1840), pogłębiła te relacje i wpłynęła na krystalizację artyst. światopoglądu malarza. Zachwycał się grą „poety fortepianu", znał i cenił jego twórczość; w gronie najbliższych mu osób uczestniczył w domowych wieczorach muz. organizowanych przez kompozytora u siebie; razem z nim bywał na koncertach, przedstawieniach operowych (uznawanych za najpełniejszą formę realizacji idei syntezy sztuk), paryskich wystawach; podtrzymywał z Chopinem wspólne kontakty towarzyskie w kręgu bywalców w rezydencji Hotel Lambert, czy gości w letniej posiadłości G. Sand w Nohant (1842, 1843, 1846). Łączył ich szacunek do tradycji i uwielbienie dla Mozartowskiej doskonałości warsztatowej, także Beethovenowskiej, będących miernikiem absolutnych, klasycznych wartości. Lubili prowadzić ożywione konwersacje dotyczące pryncypiów z zakresu teorii i historii myśli o sztuce, czy priorytetów tzw. „malarstwa muzycznego".

Ich ślady odnajdujemy m.in. w słynnych Dziennikach Delacroix (z lat 1847-49) i w jednym ze szkiców wspomnieniowych G. Sand, Impressions et souvenirs (Une journée avec Delacroix, Paryż, styczeń 1841). Pisarka utrwaliła relację z dyskusji, jaką wywołała wspólna wizyta w Pałacu Tuileries. Delacroix gwałtownie reagujący na etos sztuki „oficjalnej" z kręgu akademickiego warsztatu J.-A.-D. Ingresa, wyłożył swoją teorię zjawisk barwnych refleksów, tonów dopełniających i równoczesnych kontrastów - antycypujących próby impresjonistów. Nieuchwytne związki i współzależności pomiędzy literaturą, malarstwem i muzyką czytelne w oeuvre Chopina, G. Sand i Delacroix przyrównali do błękitnego tonu, metafizycznego pierwiastka wznoszącego  się ku lazurowi „kiedy to sam Bóg muzyką zstępuje na jego boskie palce" (z listu D. do pisarki, 30 maja 1842). Do dziś zachowało się 6 listów Delacroix do Chopina i 9 o Chopinie do G. Sand, gdzie Delacroix nazywa go „anielskim przyjacielem", „którego niebo pozazdrościło ziemi".  

Z dzieł chopinowskich Delacroix znane są trzy szkice ołówkiem - studia przygotowawcze do słynnego podwójnego portretu z lipca 1838. Jest to wspólny rys. G. Sand z Chopinem (Musee du Louvre) oraz samodzielne dwa studia popiersia muzyka (jeden z użyciem białej kredki, drugi - replika?, oba niepewne miejsce zachowania). Oryginał olejny na płótnie został brutalnie rozcięty między 1865 a 1873. Pomniejszony, sugestywny wizerunek natchnionego twórcy dzieł fortepianowych trafił ostatecznie do Luwru (znana jest m.in. jego znakomita kopia w pełnej ekspresji litografii L. Wyczółkowskiego, ok. 1895 (MFC, Bibl. UJ). Płótno to jest we Francji w Roku Chopinowskim 2010 jednym z głównych emblematów związanych z wydarzeniami artysty stycznymi.

Portret powieściopisarki znajduje się w Kopenhadze (Ordrupgaard Museum). Szczególnej rangi wydarzeniem artystystycznym był pokaz obu części płótna jeden raz w Polsce na wystawie zorg. przez TiFC w Zamku Ostrogskich (27 XI-3 XII 1979); prób rekonstrukcji dzieła podjął się L. Wawrynkiewicz dla TiFC (1979) i C. Moins na użytek festiwali w Nohant (1992). Obok oficjalnego portretu olejnego zachowały się dwa bardziej kameralne "studia intymne" Delacroix: karykatura ołówkowa twarzy Chopina, z albumu G. Sand (1840) oraz wspaniały szkic rys. z Luwru profilu artysty à la Dante we florenckiej kapuzie, z wieńcem laurowym poety na skroniach. Podpisany oryginalnym rebusem ze sł. Cher Chopin (1843-1846? lub 1849?) jest wzruszającym hołdem dla przyjaciela, w którym malarz widział wcielenie geniusza sztuki. Rysunek został pokazany jeden raz w Polsce na wystawie zorganizowanej w 150. rocznicę śmierci Chopina (Warszawa, Zamek Królewski) i w Roku Chopinowskim 2010 na wystawie paryskiej. Przypuszcza się, że mógł być studium do monumentalnego Plafonu Homera - fresku zdobiącego sklepienie kopuły Biblioteki Senatu w Pałacu Luksemburskim w Paryżu (1846-47) z Dante o rysach Chopina, jako głównej postaci kompozycji.

Na Polach Elizejskich jest on przedstawiany Homerowi przez Wergiliusza (o rysach Delacroix), który wprowadza go w krąg Nieśmiertelnych; w grupie wybitnych Greczynek Aspazja ma rysy G. Sand. Malarz oglądał dzieło razem ze swymi przyjaciółmi przedstawionymi na fresku (por. Dzienniki, zapis 1 kwietnia 1847).

Bożena Weber

 

Wg kategorii: