Osoby związane z Chopinem Osoby związane z Chopinem

  • Bibliografia
  • Filmografia
  • Biogram
  • Adres
Béla Bartók

Béla Bartók

Béla Bartók

*25 III 1881 Nagyszentmiklós, †26 IX 1945 Nowy Jork

Béla Bartók - węgierski kompozytor. Pochodził z rodziny inteligenckiej: jego ojciec był ekonomistą, a matka nauczycielką, która udzielała mu pierwszych lekcji muzyki. W wieku 9 lat zaczął komponować. Po raz pierwszy publicznie wystąpił w 1892 roku w Nagyszöllös, dokąd przeniósł się z matką po śmierci ojca.

Dwa lata później rozpoczął regularną naukę muzyki w Bratysławie u L. Erkela i A. Hyrtla. W 1899 roku został przyjęty do Akademii Muzycznej w Budapeszcie, gdzie studiował fortepian u Isthavana Tthomána, kompozycję u J. Koesslera, i orkiestrację u F. Szabó. Miał już wówczas w swoim kompozytorskim dorobku wiele znacznych utworów, pisanych pod wpływem J. Brahmsa. Po krótkiej przerwie w komponowaniu, wrócił do pracy twórczej w 1902 roku, po wysłuchaniu poematu symfonicznego R. Straussa Tako rzecze Zaratustra. Odtąd w jego twórczości obserwować można wpływy neoromantyzmu i nawiązania do twórczości F. Liszta i R. Straussa.

Patriotyzm Bartóka i jego ambicja stworzenia nowoczesnego stylu narodowego w muzyce węgierskiej skłoniły go do sięgnięcia do muzyki ludowej: do rytmów i motywów popularnych melodii narodowych. Ogromny sukces i sławę na Węgrzech i za granicą przyniósł mu poemat symfoniczny Kossuth. W tym czasie umacniała się pozycja Batróka jako pianisty nie tylko w kraju.

W 1907 r. został profesorem klasy fortepianu na Akademii Muzycznej w Budapeszcie.

Ok. 1904 roku zetknął się z autentyczną, węgierską muzyką chłopską nie skażoną wpływami folkloru miejskiego i różniącą się od popularnych węgierskich melodii, które były wykonywane głównie przez zespoły cygańskie a utożsamiane z folklorem. Odkrycie to wzbudziło w nim pasję rejestrowania, badania i propagowania autentycznej muzyki ludowej. Korzystając z doświadczeń Zoltána Kodálya, rozpoczął wyprawy entomuzykologiczne po kraju: nagrywał najstarsze i najbardziej zapomniane utwory ludowe, obce profesjonalnym schematom opartym na systemie dur-moll. Akcja ta podjęta początkowo z pobudek emocjonalnych i patriotycznych, przerodziła się wkrótce w poważną pracę naukową, skłaniając go do wnikliwych badań i systematyzacji folkloru muzycznego. Jako doświadczony zbieracz i autor prac teoretycznych z tego zakresu stał się jednym z najwybitniejszych i najoryginalniejszych twórców współczesnej etnografii muzycznej na świecie.

Oprócz folkloru węgierskiego interesował się także ludową luzyką słowacką, turecką, arabską i bałkańską. W poszukiwaniu materiałów dwukrotnie odbył podróże badawcze poza Europę: w 1914 do Algierii, a w 1936 do Turcji.

Zainteresowanie folklorem wywarło znaczny wpływ na twórczość kompozytorską Bartóka: do odejścia od zasad systemu tonalnego dur-moll i estetyki romantyzmu. Na oryginalny, nowy język muzyczny Bartóka złożyły się: swobodne operowanie harmoniką, zwięzłość wypowiedzi muzycznej, właściwa melodiom i rytmom ludowym, a obca ekspresyjnej poetyce wykreowanej przez twórców XIX wieku, śmiałość w stosowaniu dysonansowych współbrzmień. Jego Bagatele op. 6 na fortepian były najśmielszym wyzwaniem rzuconym tradycyjnej muzyce od czasów Debussy'ego.

W następnych latach Bartók pozostał jednym z najradykalniejszych odnowicieli języka muzycznego jednak ze względu na nowatorstwo stylu utwory Bartóka nie spotkały się na Węgrzech ze zrozumieniem. Napisana w 1911 roku opera Zamek Sinobrodego została odrzucona przez dyrekcję opery w Budapeszcie. Dopiero sukces baletu Drewniany książę w 1917 roku zmienił pozycję twórcy w kraju. Po I wojnie światowej powstają kolejne słynne dzieła: balet Cudowny mandaryn, Improwizacje na fortepian op. 20. i dwie sonaty skrzypcowe.

Węgierska publiczność przyjęła entuzjastycznie poemat symfoniczny Kossuth. Pięć lat później Bartók był już jednak ostro krytykowany przez recenzentów za "chaos dźwiękowy" i "kakofoniczne grymasy", a publiczność straciła zainteresowanie jego muzyką. Dopiero wystawienie baletu Drewniany książę w 1917 roku ponownie zwróciło uwagę publiczności na muzykę Bartóka. Opera w Budapeszcie, a wkrótce we Frankfurcie nad Menem włączyły do repertuaru Zamek Sinobrodego. Z uznaniem przyjęto w Wiedniu jego Bagatele na fortepian i najpoważniejsza oficyna muzyczna w Europie środkowej Universal Edition zaproponowała kompozytorowi podpisanie kontraktu. Suitę taneczną przyjęto jako świetny przykład muzyki nowoczesnej i komunikatywnej zarazem, trafiła do repertuaru wielu orkiestr, chociaż nie ma nic wspólnego z tradycyjnymi suitami złożonymi ze stylizowanych tańców ludowych, a jedynym usprawiedliwieniem jej tytułu może być wyrazista rytmika. Przez kilkanaście lat Bartók odnosił sukcesy, głównie jako pianista wykonujący swoje utwory. Decyzja o wyjeździe do Ameryki położyła kres temu powodzeniu. W USA Bartók znalazł na pewien czas zatrudnienie jako etnograf. Zainteresowanie jego muzyką obudziło się dopiero wtedy, gdy był już bardzo chory.


 

Wg kategorii: