Instytucje związane z Chopinem Instytucje związane z Chopinem

Polska Akademia Umiejętności

Polska Akademia Umiejętności

Z PRZESZŁOŚCI

 

Akademia Umiejętności została utworzona w r. 1872, w wyniku przekształcenia istniejącego od 1815 r. Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Choć formalnie ograniczona do zaboru austriackiego, pełniła od początku rolę ogólnopolskiej instytucji naukowej i kulturalnej. Jej działalność wykraczała bowiem poza zabór austriacki, skupiając badaczy z całej Polski i wielu innych krajów. Wyrazem promieniowania Akademii poza granice zaborów było przekazanie na jej własność (1893) zbiorów Biblioteki Polskiej w Paryżu, największej kolekcji poloników zgromadzonych przez Wielką Emigrację, także utworzenie jej stacji w Paryżu, a już wcześniej Ekspedycji Rzymskiej (corocznych wyjazdów do archiwów rzymskich).

Po pierwszej wojnie światowej, przemianowana na Polską Akademię Umiejętności, stała się niezależną od państwa, oficjalną reprezentacją nauki polskiej, także wobec międzynarodowych organizacji naukowych, będąc m. in. członkiem-założycielem Union Académique Internationale. Okres międzywojenny był czasem największej aktywności PAU, przede wszystkim wydawniczej (publikowano wówczas ponad 100 serii wydawniczych, wśród nich monumentalny Polski Słownik Biograficzny). Powstała też Stacja Naukowa w Rzymie.

Działalność PAU w tym samym zakresie była kontynuowana po okupacji niemieckiej do r. 1952, kiedy jej agendy i majątek zostały przejęte decyzją władz na rzecz utworzonej wówczas Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. PAU nie została jednak rozwiązana, tak że działalność jej mogła być podjęta zaraz po transformacjach ustrojowych r. 1989.

Natychmiast przystąpiono do odtwarzania struktur i agend PAU. Najpierw ukonstytuowały się Wydziały. Wskutek automatycznego powołania do PAU członków Oddziału PAN w Krakowie, trzeba było podzielić dotychczasowy Wydział Matematyczno-Przyrodniczy. W konsekwencji od maja 1990 r. PAU liczyła pięć Wydziałów: I - Filologiczny, II - Historyczno-Filozoficzny, III - Matematyczno-Fizyczno-Chemiczny, IV - Przyrodniczy i V - Lekarski. W marcu 1993 powołano do życia Wydział VI - Twórczości Artystycznej. Już w r. 1990 reaktywowano działalność wydawniczą PAU, poczynając od Rocznika PAU oraz Sprawozdań z czynności i posiedzeń.  W następnej kolejności zaczęły się ukazywać Rozprawy. Sukcesywnie, począwszy od powstałej w 1991 r. Komisji Środkowoeuropejskiej, w sposób oddolny, w miarę odczuwanych potrzeb i możliwości, tworzono komisje kolejne. Obecnie jest ich w strukturze PAU 24.

Według stanu z 24 czerwca 2006 r. PAU liczy 487 członków, w tym 152 czynnych, 158 korespondentów i 177 zagranicznych, z których każdy utrzymuje żywe kontakty z nauką polską. Akademia wybrała nadto czterech członków honorowych, którymi byli Jan Paweł II i Jan Nowak-Jeziorański, a są - Władysław Bartoszewski i ks. kardynał Franciszek Macharski.

POLSKA AKADEMIA UMIEJĘTNOŚCI DZISIAJ


W dniu dzisiejszym działalność naukowa PAU skupia się głównie w komisjach. Działają 24 komisje przedmiotowe, usytuowane przy różnych Wydziałach oraz międzywydziałowe, które publikują swoje rozprawy. Rezultatem jest poważna działalność wydawnicza: kilkadziesiąt tomów rocznie. PAU dysponuje też ważnymi elementami warsztatu naukowego dla humanistyki. Biblioteka, kompletowana niemal od dwustu lat, zawiera wiele znakomitych materiałów historycznych i naukowych, w tym czasopisma z XIX i XX wieku, a także wspaniały Gabinet Rycin. Archiwum, którego początki również sięgają Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, jest bezcennym źródłem dla badaczy historii. Ostatnio, w wyniku ugody z Towarzystwem Historyczno-Literackim w Paryżu, PAU odzyskała prawa własności do Biblioteki Polskiej. Trwa obecnie reorganizacja tej zasłużonej dla kraju instytucji.

 Oprócz badań ściśle naukowych, ważną rolą PAU jest stwarzanie forum dyskusji pomiędzy uczonymi różnych specjalności. W dzisiejszym świecie wąskich specjalizacji ma to ogromne znaczenie. W tym kierunku działa kilka komisji międzywydziałowych, o charakterze ogólnym. Komisja Historii Nauki publikuje wiele niezwykle interesujących prac, w tym serie dotyczące wybitnych ludzi nauki, oraz - w oparciu o zbiory Archiwum - organizuje wystawy i imprezy im poświęcone. Komisja Zagrożeń Cywilizacyjnych, skupiająca humanistów i przyrodników, omawia problemy współczesnego świata: od zagrożeń technicznych do ideologicznych. Komisja d/s Oceny Podręczników Szkolnych recenzuje ukazujące się na rynku podręczniki, zwracając w ten sposób uwagę opinii publicznej oraz władz na ten ważny problem, a także usiłując poprawić obecną, niemal katastrofalną sytuację. Komisja Europejska dyskutuje zagadnienia związane z uczestnictwem Polski w Unii Europejskiej, a także strukturę i przyszłość samej Unii. Rozpoczęła też działalność duża Komisja Nauk Technicznych, niedawno powstała Komisja Nauk Ekonomicznych.

 Osobne miejsce zajmuje Komisja Rozwoju Miasta Krakowa, utworzona wspólnie z Oddziałem Krakowskim Polskiej Akademii Nauk. Komisja ma na celu przedstawianie wspólnego stanowiska środowiska naukowego Krakowa w sprawach istotnych dla rozwoju miasta.

 Od 2002 roku odbywa się comiesięczne Seminarium PAU, skupiające każdorazowo 100-200 uczestników, z wykładami wybitnych autorytetów, głównie w dziedzinie szeroko pojętej humanistyki. Wiodącym tematem pierwszego okresu był „Patriotyzm wczoraj i dziś". Pierwsze dwa tomy wykładów ukazały się drukiem. Seminarium utrwala się powoli w krajobrazie intelektualnym Krakowa i staje się forum dyskusji nad wyzwaniami epoki.

 Nawiązując do tradycji Wykładów Otwartych, Akademia rozpoczęła także - we współpracy z Dziennikiem Polskim - cykl imprez pod wspólną nazwą „Kawiarnia Naukowa". Są to dyskusje popularno-naukowe, otwarte dla szerokiej publiczności. Inicjatywa ta zdobyła znaczącą pozycję wśród wielu innych imprez kulturalnych odbywających się w Krakowie.

 PAU przyznaje kilka nagród naukowych. Coroczną nagrodę im. Tadeusza Browicza w dziedzinie medycyny, co dwa lata nagrodę im. Mariana Mięsowicza w dziedzinie fizyki i raz na kilka lat nagrodę im. Mariana Kukiela z historii wojskowości. Ponadto, zgodnie z uchwałą Rady Miasta Krakowa, Prezes PAU jest (z urzędu) przewodniczącym Komisji Nagród Miasta Krakowa, oraz wyznacza trzech (spośród dwunastu) członków Komisji. Wreszcie, raz na pięć lat PAU przyznaje 9 nagród im. Mikołaja Kopernika, fundowanych przez Miasto Kraków.

 Dalsze plany sprowadzają się do systematycznego rozszerzania pracy badawczej, głównie w dziedzinie humanistyki i nauk społecznych. W dalszej perspektywie konieczna jest również rozbudowa biblioteki, co oczywiście wymaga zdobycia odpowiednich środków. Najważniejszym jednak zadaniem jest skupienie wokół Akademii środowiska naukowego i intelektualnego, które mogłoby stanowić miejsce dyskusji nad ważnymi problemami współczesności. A także proponować rozwiązania. W ten sposób - nawiązując do tradycji - Polska Akademia Umiejętności pragnie odzyskać swą historyczną pozycję jako Instytucja Narodowa.

 


 

Rękopisy przechowywane w bibliotece:

Wariacje E-dur na temat niemieckich pieśni ludowych [op. posth.]; Autograf oficjalny

Wg kategorii: