Gatunki Gatunki

Walc

Arystokratyczność od pierwszej do ostatniej nuty
(Robert Schumann o walcach Chopina)

Walce należą do najbardziej znanych i ulubionych dzieł Chopina. Kompozytor napisał około 25 utworów w konwencji walca, z których zachowało się osiemnaście (ponadto jeden o nie do końca pewnej autentyczności). Spośród 18 walców Chopin przeznaczył do publikacji i nadał liczbę opusową ośmiu kompozycjom. Są to:

Pozostałe walce wydane zostały po śmierci kompozytora, m. in. w opusach 69 i 70. Wśród walców Chopina natrafiamy na różne rodzaje, gdyż kompozytor mógł czerpać z kilku tradycji tego tańca. Już w młodości Chopin poznał walce użytkowe, zarówno w Polsce (gdzie chętnie tańczono tzw. "walcerki"), jak też w Wiedniu. Na styl walców Chopina wpływały też do pewnego stopnia walce Schuberta (w typie miniatury) oraz muzyka Webera ze słynnym, fortepianowym Zaproszeniem do tańca na czele.

Walce Chopina nie powielają jednak żadnych wzorów, lecz przynoszą muzykę niepowtarzalną, rozpoznawalną od pierwszych taktów, pełną elegancji, czaru i błyskotliwości, nierzadko naznaczoną głęboką ekspresją. Są wśród nich utwory krótkie, które można określić jako typowe miniatury taneczne, a także bardziej rozbudowane walce o charakterze tanecznego poematu.

Niektóre z walców Chopin traktował jako kompozytorskie "podarunki", wpisując je do sztambuchów na pamiątkę. Utwory takie należą do "prywatnego" nurtu twórczości, nie przeznaczonego do publikacji (przykładem sentymentalny, prosty Walc f-moll [WN 55]). Kompozytor nie zamierzał również wydać drukiem szeregu młodzieńczych walców z okresu warszawskiego, wśród których znajdziemy już zarówno subtelne, liryczne miniatury (Walc h-moll [WN 19]), jak i walce wirtuozowskie (najcenniejszy jest w tej grupie niezwykle efektowny Walc e-moll).

Inny charakter mają walce koncertowe z oficjalnego nurtu twórczości Chopina. Ich rozmiary są powiększone, a blask pianistyczny nieporównanie wyższy. Stopień wyrafinowania artystycznego dochodzi w nich do szczytu, przejawiając się zwłaszcza w bogatej melodyce i wyszukanej harmonice. Wśród tych ośmiu mistrzowskich walców wyróżnić można dwa zasadnicze typy. Pierwszy, ilościowo przeważający, to efektowny walc o wirtuozowskim rozmachu - Valse brillante. Tego rodzaju kompozycja może rozpoczynać się wyrazistym wstępem, a kończyć wirtuozowską kodą, pełniącą rolę kulminacji dzieła (Walc Es-dur op. 18, Walc As-dur op. 34 nr 1). Drugi rodzaj związany jest z odmienną ekspresją - to walc melancholijny w wyrazie, niemalże sentymentalny, utrzymany w znacznie wolniejszym tempie. Najsławniejszymi przykładami tego typu są Walc a-moll op. 34 nr 2 i Walc cis-moll op. 64 nr 2, trzeba jednak pamiętać, że oba wyżej wymienione rodzaje obecne są również pośród walców nurtu "prywatnego".

Dla szerokich kręgów publiczności podział na walce "koncertowe" i "salonowe" nie ma znaczenia. Zasłuchani w czar walców Chopina, podążamy za natchnieniem kompozytora. Dzieje się tak choćby podczas słuchania nagrań walców w genialnej interpretacji Dinu Lipattiego.

Artur Bielecki

 


 
Kompozycje: