Gatunki Gatunki

Berceuse (Kołysanka) Des-dur op. 57

Berceuse (Kołysanka) Des-dur op. 57 należy do najbardziej niezwykłych dzieł Fryderyka Chopina. Pochodzi z późnych lat jego twórczości. Została ukończona w 1844 r., opublikowana w roku następnym. W powszechnej opinii ta niewielkich rozmiarów kompozycja jest lirycznym arcydziełem, w którym kunszt kompozytorski objawia się w całej pełni.

Prawdopodobnie u źródeł Kołysanki było zauroczenie Chopina półtoraroczną córeczką śpiewaczki Pauliny Viardot, przyjaciółki kompozytora. Malutka Louise podbiła serce kompozytora i George Sand w Nohant w 1843 r.: "Chopin ją uwielbia i spędza czas na całowaniu jej po rękach" - relacjonowała w liście pisarka. Być może właśnie chwile spędzone na zabawie z uroczym dzieckiem zainspirowały kompozytora do napisania utworu o charakterze kołysanki.

Powstało dzieło nie tylko spełniające idealnie założenia tego gatunku, ale w dodatku skomponowane w sposób niezwykle wyrafinowany i mistrzowski. Podstawą utworu jest czterotaktowy temat, po którym następuje szereg kilkunastu wariacji (początkowo Chopin nosił się z zamiarem nadania tytułu Variantes, czyli warianty). Niemal przez cały czas trwania Kołysanki partii prawej ręki towarzyszy niezmiennie stała basowa formuła akompaniamentu, celowo statyczna i monotonna. Jednak słuchacz nie odczuwa najmniejszej monotonii przebiegu, ponieważ w górnym planie w kolejnych wariacjach Chopin rozwija - z niewyczerpaną wprost inwencją - kolejne ornamentalno-figuracyjne przekształcenia melodii tematu. Olśniewają one słuchacza swoimi zmiennymi kształtami. Środki ornamentalne i skomplikowane figury tworzą przy tym niezwykłe i nowatorskie efekty kolorystyczne i brzmieniowo-harmoniczne, momentami zapowiadające muzyczny impresjonizm. Narzucając sobie dyscyplinę, którą wyznacza czterotaktowy temat i stały basowy akompaniament, kompozytor okazuje całkowitą swobodę i najwyższe mistrzostwo warsztatowe. Utwór - w zgodzie z wymogami prawdziwej kołysanki - przebiega w wyciszonej dynamice piano i pianissimo.

Wśród najznakomitszych interpretacji pianistycznych tego arcydzieła znajdują się nagrania pianistów polskich przełomu XIX i XX wieku: Józefa Hofmanna i Ignacego Friedmana.

Artur Bielecki

 


 
Kompozycje: