Gatunki Gatunki

Rondo

Nauka kompozycji zaczynała się u Elsnera od poloneza, lecz zaraz po nim szły ronda i wariacje
(Tomaszewski)

Rondo w twórczości Chopina jako utwór samodzielny pojawiło się pięciokrotnie, w latach młodzieńczych - w Warszawie, a potem w początkowym okresie paryskim (1833). To właśnie ta forma muzyczna otwiera pierwsze opus 15-letniego Fryderyka (Rondo c-moll, rok powstania utworu i publikacji - 1825). Ronda stworzone przez Chopina są więc z jednej strony świadectwem zapoznawania się młodego kompozytora z jedną z podstawowych form klasycznych (rondo klasyków wiedeńskich: Haydna, Mozarta, Beethovena i ich naśladowców), z drugiej zaś - sposobem komponowania w błyskotliwym i modnym ówcześnie stylu brillant, co dla młodego Fryderyka - pianisty było sprawą wielkiej wagi. W późniejszym jednak okresie życia, dojrzały autor scherz, ballad i etiud nie powracał już do gatunku samoistnego ronda. Te ronda, które wcześniej stworzył, nie odegrały w jego twórczości poważniejszej roli, zyskując raczej miano dzieł młodzieńczych lub wirtuozowskich i ukazując "klasyczny" wymiar jego kompozytorskiego wykształcenia.

Poznając podstawy ronda klasycznego (powracający refren przedzielany kolejnymi kupletami) jednocześnie młody Chopin obserwował przejawy stylu brillant w rondach takich jego przedstawicieli, jak Hummel czy Weber. To dało mu wzór do kształtowania pianistycznego blasku swoich utworów. Już pierwsze Rondo c-moll op. 1 (1825), choć jest zaledwie skromnym utworem adepta kompozycji, odznacza się wdzięczną błyskotliwością. A jednak w tym wczesnym dziele trudno dopatrzyć się rysów przyszłego stylu Chopina, inwencja melodyczna pozostaje tu raczej uboga.

Znacznie poważniejszą kompozycją jest Rondo a la Mazur F-dur op. 5 z 1828 r. To utwór większych rozmiarów, ukazujący bardzo już zaawansowany styl pianistyczny młodego kompozytora w okresie warszawskim. Jednocześnie jest to pierwsze rondo, w którym twórca zwraca się ku stylizacji tańców narodowych. Momenty "ludowe" (tzw. kwarta lidyjska w melodii, stylizacja kapeli wiejskiej) idą tu w parze z niezwykle brawurowymi partiami wirtuozowskimi. W tym czasie powstaje też dzieło podobne w koncepcji, które można uznać za najdoskonalszy przykład tego gatunku w twórczości Chopina - Rondo a la Krakowiak F-dur op. 14 na fortepian i orkiestrę, przynoszące znakomitą stylizację innego narodowego tańca [zob. Utwory na fortepian i orkiestrę].

Z okresu warszawskiego pochodzi także Rondo C-dur (1828), nie opublikowane jednak przez Chopina, wydane po raz pierwszy dopiero po jego śmierci w 1855 r. Utwór ten istnieje w dwóch wersjach: na fortepian solo i na dwa fortepiany. Dzieło nie zyskało większego rozgłosu, choć przynosi muzykę efektowną i niekiedy frapującą.

Ostatnie samodzielne rondo w twórczości Chopina powstało w 1833 r. w Paryżu (Rondo Es-dur op. 16). Nie odgrywa ono jednak żadnej roli w rozwoju jego muzyki, stanowiąc w chwili powstania krótkotrwały powrót do porzuconego już niemal ostatecznie stylu brillant. Utwór odznacza się błyskotliwością, ale również konwencjonalnością w doborze środków, dlatego jest wykonywany dość rzadko.

Rondo w muzyce Chopina pojawia się również wielokrotnie jako forma w jego kompozycjach cyklicznych. Strukturę ronda wykazują, przykładowo, części finałowe obu Koncertów fortepianowych czy wspaniały Finał Sonaty h-moll op. 58. Bliższa analiza dzieł Chopina ukazuje wpływ ronda, przejawiający się także w innych gatunkach.

Artur Bielecki

 


 
Kompozycje: