Gatunki Gatunki

Impromptu

Impromptus należą do Chopina utworów najczarowniejszych
(André Gide)

Impromptus ofiarowują muzykę bez cienia, serię dźwiękowych pejzaży zapowiadających impresjonizm
(Mieczysław Tomaszewski)

Impromptus w twórczości Chopina to grupa czterech samodzielnych utworów, które powstawały w następującej kolejności:

Tylko trzy z nich Chopin opatrzył liczbą opusową i przeznaczył do druku, nie zdecydował się natomiast na publikację Impromptu cis-moll, które dopiero po jego śmierci wydał Julian Fontana pod tytułem Fantaisie-Impromptu op. 66. Co ciekawe, właśnie to odrzucone przez Chopina Impromptu cis-moll zyskało szczególną popularność wśród pianistów i słuchaczy.

Impromptus Chopina to utwory dość rozbudowane: pod względem rozmiarów nieco większe od nokturnów, krótsze od ballad i scherz. W czasach kompozytora istniały zarówno impromptus w stylu improwizowanych wariacji, pisanych na popularne tematy (np. z oper), jak i samodzielne impromptus - dzieła tworzone "in promptu", a więc "natychmiast, na sposób improwizowany". Z wielkich kompozytorów Schubert pisał samodzielne fortepianowe impromptus.

Chopin sięgnął do tradycji impromptu jako utworu samodzielnego. Jego cztery impromptus odznaczają się na ogół pogodną ekspresją (dominują tonacje durowe), pozbawione są rysów dramatycznych. Mają podobną budowę: wykazują trzyczęściową formę repryzową (A B A i coda), przy czym w częściach skrajnych dominuje nieustający, wzmożony ruch z wijącą się melodią, rozpiętą na bardzo szerokich łukach, zaś w częściach środkowych pojawia się zwykle liryczny śpiew w ruchu znacznie wolniejszym. Jest to więc "odwrócony wzór" konwencji nokturnu, któremu w jakiś sposób impromptu Chopina jest bliskie.

Utwory urzekają zwiewnością i poetycką aurą, niezrównaną subtelnością, "delikatnością kreski", jaką rysowane są te "dźwiękowe pejzaże". Niełatwo uchwycić istotę tych jedynych w swoim rodzaju kompozycji.

Najczystszym geniuszem i mistrzowskim wykończeniem wyróżniają się trzy impromptus opusowane: As-dur, Fis-dur i Ges-dur. Mimo podobieństw w ogólnej koncepcji formy każde z nich jest inne. Impromptu As-dur op. 29 - utwór "lekki jak pianka, jasny w kolorze" (Zieliński) - przynosi w częściach skrajnych iście etiudową i zarazem koronkowo delikatną figurację, w części środkowej zaś śpiewną melodię, swoim wyrazem przypominającą nokturn. Najbardziej tajemnicze, niezwykle wyrafinowane jest Impromptu Fis-dur op. 36. Jego forma okazuje się bardziej złożona niż w trzech pozostałych, narracja dość kapryśna i zaskakująca. Utwór zwraca uwagę wyraźną odrębnością. Po pierwsze nie rozpoczyna się ożywionym ruchem, lecz przeciwnie: spokojnie kroczącym tematem quasi nokturnowym. Po drugie część środkowa (w tonacji D-dur) odznacza się zupełnie nieoczekiwanym i narastającym stopniowo tonem bohaterskim. Po trzecie wreszcie epizod heroiczny załamuje się dość nagle i za pomocą niezwykłej modulacji - bodaj "najdziwniejszej" w całej twórczości Chopina - kompozytor powraca do głównego tematu, poddanego wariacjom.

Impromptu Ges-dur op. 51 formą zbliża się do Impromptu As-dur, jest od niego jednak spokojniejsze, to muzyka pełna dystynkcji i refleksyjności. Najwcześniejsze z wszystkich Fantaisie-Impromptu cis-moll op. 66 zdobywa słuchacza bardzo efektowną wirtuozerią, a zewnętrzny blask pianistyczny jest w nim równie ważny jak wyciszony, liryczny śpiew w części środkowej.

Artur Bielecki

 
Kompozycje: